Sinh con thứ hai, chuỗi giấy tờ cho bé vẫn như lần đầu (giấy chứng sinh, khai sinh trong 60 ngày, thường trú, bảo hiểm y tế), nhưng phần của bố mẹ đổi: theo các văn bản đang áp dụng, mẹ được nghỉ thai sản 7 tháng thay vì 6, bố được nghỉ 10 ngày làm việc thay vì 5. Ngoài ra, nhiều giấy tờ dùng ở lần đầu đã cũ: căn cước đổi mẫu, địa chỉ đổi tên sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Bài này không lặp lại cách làm từng thủ tục, mà chỉ ra những chỗ khác lần đầu, những chỗ nhà có con lớn dễ quên, và cách chia việc khi một người phải lo cả bé mới lẫn anh chị của bé.
Những chỗ khác lần đầu, nhìn một lượt
Bảng dưới gom những khác biệt theo văn bản đang áp dụng. Chỗ nào văn bản không nêu, bài ghi để bạn hỏi.
| Việc | Lần sinh đầu | Lần sinh thứ hai | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Mẹ nghỉ thai sản trước và sau sinh | 6 tháng | 7 tháng; trước sinh vẫn không quá 2 tháng | Bộ luật Lao động 2019 bản đang áp dụng |
| Bố nghỉ khi vợ sinh con | 5 ngày làm việc (7 nếu phẫu thuật hoặc sinh dưới 32 tuần) | 10 ngày làm việc | Luật Bảo hiểm xã hội 2024 |
| Hạn bắt đầu nghỉ của bố | Trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh | Như lần đầu | Luật Bảo hiểm xã hội 2024 |
| Trợ cấp một lần khi sinh | 2 lần mức tham chiếu cho mỗi con | Như lần đầu, tính theo mức tham chiếu tại tháng sinh | Luật Bảo hiểm xã hội 2024 |
| Khai sinh, thường trú, bảo hiểm y tế của bé | Như quy định | Như lần đầu | Luật Hộ tịch 2014, Luật Cư trú 2020 |
| Chính sách riêng của địa phương cho gia đình sinh con | Tuỳ nơi | Tuỳ nơi, hỏi UBND cấp xã | Không có trong văn bản nguồn của bài |
Con số 7 tháng và 10 ngày là những thay đổi lớn nhất. Nhiều người vẫn nhớ con số của lần đầu và báo nghỉ với công ty theo con số cũ; hãy kiểm lại với nhân sự trước khi nộp đơn nghỉ.
Phần của mẹ: 7 tháng và cách xếp lịch
Báo đúng con số với công ty. Bộ luật Lao động 2019, bản đang áp dụng, cho lao động nữ sinh con thứ hai nghỉ thai sản trước và sau sinh là 07 tháng; thời gian nghỉ trước sinh không quá 02 tháng. Khi xin nghỉ, ghi rõ "sinh con thứ hai" để nhân sự tính đúng.
Xếp lịch có tính con lớn. Lần này mẹ không chỉ chăm một em bé. Nếu con lớn đang đi nhà trẻ, nghỉ trước sinh quá sớm có khi lại bận hơn. Nhiều mẹ chọn nghỉ trước sinh ngắn để giữ thời gian sau sinh dài.
Đi làm lại sớm vẫn được. Điều kiện như lần đầu: đã nghỉ ít nhất 4 tháng, báo trước, công ty đồng ý và có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh. Mẹ vẫn tiếp tục hưởng trợ cấp thai sản cho phần thời gian còn lại.
Muốn nghỉ thêm. Hết thời gian thai sản, mẹ có thể thoả thuận với công ty để nghỉ thêm không hưởng lương.
Hồ sơ như cũ, hạn như cũ. Bản sao giấy khai sinh, trích lục khai sinh hoặc bản sao giấy chứng sinh của bé; nộp cho công ty chậm nhất 45 ngày kể từ ngày hết thời gian nghỉ.
Phần của bố: 10 ngày làm việc, và lúc nào nên nghỉ
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cho lao động nam đang đóng bảo hiểm bắt buộc nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai, và cũng 10 ngày nếu vợ sinh đôi; sinh đôi mà phải phẫu thuật thì 14 ngày. Cách dùng mười ngày cho hợp lý khi nhà có hai con:
- Chia làm hai đợt: vài ngày ngay khi vợ sinh để lo viện, đón mẹ con về, và trông con lớn; phần còn lại để dành cho lúc đi khai sinh, đưa bé đi tiêm mũi đầu, hoặc khi người giúp việc nghỉ.
- Nhớ hạn: lần nghỉ cuối phải bắt đầu trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh, và tổng không quá mức được hưởng.
- Báo công ty từ khi vợ vào tháng cuối, nói rõ là con thứ hai để nhân sự tính 10 ngày chứ không phải 5.
- Gửi bản sao giấy khai sinh của bé cho nhân sự ngay khi có. Đây là hồ sơ riêng của bố, không chờ hồ sơ của mẹ.
- Dùng một trong những ngày nghỉ để đi khai sinh cho bé, nhất là khi mẹ còn phải ở nhà với con nhỏ và con lớn.
Bố nghỉ trọn mười ngày một lần ngay sau sinh là cách nhiều nhà chọn, nhưng nhà có con lớn đi học thường thấy chia đợt hợp hơn: tuần đầu có ông bà, tuần thứ tư thứ năm mới là lúc cần người nhất.
Giấy tờ dùng ở lần đầu đã cũ: soát lại trước khi khai sinh
Giữa hai lần sinh thường cách vài năm, đủ để nhiều thứ thay đổi. Mấy giấy tờ cần soát lại:
- Căn cước của bố mẹ. Nếu đã đổi sang thẻ căn cước mới, số định danh không đổi, nhưng ngày cấp và nơi cư trú trên thẻ có thể khác. Khai theo thẻ đang dùng.
- Giấy chứng nhận kết hôn. Giấy cấp trước khi sắp xếp đơn vị hành chính vẫn ghi tên xã, huyện cũ. Khai nơi đăng ký kết hôn đúng như trên giấy; cơ quan hộ tịch tra cứu theo thông tin bạn cung cấp.
- Nơi thường trú. Nếu nhà đã chuyển chỗ ở, kiểm xem bố mẹ đã đăng ký thường trú ở chỗ mới chưa. Bé thứ hai thường trú theo nơi bố mẹ đang thường trú, có thể khác nơi anh chị bé đã đăng ký lúc trước.
- Tài khoản định danh điện tử. Đăng nhập thử trước ngày dự sinh. Mật khẩu đặt từ lần trước nhiều khi đã quên.
- Tên đơn vị hành chính. Địa chỉ mới ghi theo xã, phường, đặc khu và tỉnh sau sắp xếp, không còn cấp huyện.
Mười lăm phút soát lại những giấy tờ này trước khi sinh đỡ được một lần bị yêu cầu bổ sung khi nộp khai sinh trực tuyến.
Sinh đôi: những chỗ cần làm riêng cho từng bé
Sinh đôi thì chuỗi việc nhân đôi, nhưng không phải mọi thứ đều nhân đôi. Mỗi bé có giấy chứng sinh riêng, khai sinh riêng, số định danh riêng, thẻ bảo hiểm y tế riêng. Khi khai sinh, có thể làm cùng một buổi, nhưng mỗi bé một tờ khai.
Chỗ dễ nhầm nhất là thông tin giữa hai bé: tên chép lẫn, giờ sinh đảo, giới tính ghi nhầm khi hai bé khác giới. Trước khi ký Sổ hộ tịch, đặt hai giấy chứng sinh cạnh hai tờ khai, soát từng cặp một.
Với phần của mẹ, Bộ luật Lao động 2019 quy định sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi, mỗi con mẹ được nghỉ thêm 01 tháng. Trợ cấp một lần khi sinh con tính cho mỗi con. Với phần của bố, sinh đôi là 10 ngày làm việc, sinh đôi phải phẫu thuật là 14 ngày; sinh ba trở lên được thêm 03 ngày làm việc cho mỗi con từ con thứ ba.
Mẹo của các nhà sinh đôi: dán nhãn màu riêng cho túi giấy tờ của từng bé ngay từ ở viện, ghi chú trên điện thoại cũng chia hai phần. Nhầm giấy tờ giữa hai bé là lỗi rất khó phát hiện, vì tên bố mẹ, ngày sinh, nơi sinh đều giống nhau.
Lỗi hay gặp ở nhà đã có một con
Người đã làm giấy tờ cho con đầu thường tự tin, và chính sự tự tin đó sinh ra mấy lỗi quen:
- Dùng lại tờ khai cũ. Lục được bản tờ khai khai sinh của con đầu, chép lại phần bố mẹ mà không để ý địa chỉ, căn cước đã đổi. Khai mới từ giấy tờ đang dùng.
- Đặt tên con thứ hai vội. Lần đầu cả nhà bàn tên từ khi mang thai; lần hai bận con lớn, đến quầy mới chốt. Tên đã vào sổ thì sửa rất mất công.
- Báo nghỉ theo con số cũ. Mẹ báo 6 tháng, bố báo 5 ngày, đến khi hồ sơ lên mới phát hiện thiếu. Nói rõ "con thứ hai" với nhân sự.
- Quên kiểm thẻ bảo hiểm y tế của con lớn. Bận em bé, thẻ của anh chị hết hạn hoặc nơi khám ban đầu đã xa sau khi chuyển nhà. Soát luôn thẻ của con lớn khi làm thẻ cho em.
- Để giấy tờ hai con lẫn nhau. Giấy chứng sinh của em kẹp trong bìa của anh, lúc cần tìm không thấy. Mỗi con một túi riêng, ghi tên ngoài túi.
- Giao việc mà không nói rõ. Mẹ tưởng bố đã nộp khai sinh, bố tưởng mẹ đã nhắn nhân sự. Ghi danh sách việc, ghi tên người làm cạnh từng việc.
Một tờ giấy dán tủ lạnh, ghi năm việc của chuỗi và tên người phụ trách, giải quyết được gần hết những lỗi trên.
Một tình huống: nhà chị Yến chia việc khi bé Bin mới bốn tuổi
Chị Yến sinh bé thứ hai khi con lớn là Bin bốn tuổi đang học mẫu giáo. Lần đầu, chị tự đi khai sinh cho Bin. Lần này, hai vợ chồng chia rõ: chị lo phần thai sản của mình, nhắn nhân sự trước khi nghỉ, ghi chú rõ "con thứ hai, nghỉ bảy tháng". Anh Bảo chồng chị lo khai sinh, thường trú, bảo hiểm y tế cho bé và phần nghỉ mười ngày của mình.
Trước ngày dự sinh một tuần, anh Bảo đăng nhập thử tài khoản định danh và phát hiện mình đã quên mật khẩu, phải lấy lại. Anh cũng thấy giấy kết hôn còn ghi tên huyện cũ, nên ghi chú sẵn để khai đúng như trên giấy.
Anh chia mười ngày nghỉ làm hai đợt: năm ngày đầu đón mẹ con về và đưa đón Bin, năm ngày sau dùng vào tuần thứ tư để nộp khai sinh liên thông, đưa bé đi tiêm và cho chị Yến nghỉ ngơi. Bin được giao "việc" cầm túi giấy tờ màu xanh của em, nên cũng thấy mình có phần.
Cả chuỗi việc của bé thứ hai xong trong khoảng năm tuần, không ai phải chạy vội lúc sát hạn. Chỗ khác lớn nhất so với lần đầu không nằm ở giấy tờ, mà ở việc hai vợ chồng chia phần rõ ràng ngay từ trước khi sinh.
Câu hỏi thường gặp
Sinh con thứ hai mẹ được nghỉ thai sản mấy tháng?
Theo Bộ luật Lao động 2019 bản đang áp dụng, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản trước và sau sinh là 7 tháng, trong đó nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng.
Chồng được nghỉ bao nhiêu ngày khi vợ sinh con thứ hai?
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cho lao động nam đang đóng bảo hiểm bắt buộc nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai. Ngày bắt đầu nghỉ phải trong 60 ngày kể từ ngày vợ sinh.
Khai sinh cho con thứ hai có khác con đầu không?
Thủ tục khai sinh như nhau, hạn 60 ngày, đúng hạn được miễn lệ phí. Khác là giấy tờ của bố mẹ có thể đã đổi, như căn cước mới hay địa chỉ sau sắp xếp, nên cần soát lại trước khi khai.
Giấy kết hôn ghi tên huyện cũ có dùng khai sinh cho con được không?
Được. Giấy chứng nhận kết hôn đã cấp vẫn có giá trị. Khi khai, ghi nơi đăng ký kết hôn đúng như trên giấy; cơ quan hộ tịch tra cứu theo thông tin bạn cung cấp.
Sinh đôi thì mẹ nghỉ thai sản thêm bao lâu?
Bộ luật Lao động 2019 quy định sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi, mỗi con mẹ được nghỉ thêm 1 tháng. Trợ cấp một lần khi sinh con tính cho từng con.
Trợ cấp một lần khi sinh con thứ hai có khác con đầu không?
Mức trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 2 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Điều kiện hưởng như lần đầu, nên kiểm lại quá trình đóng bảo hiểm trước khi sinh.