Con sinh ở nước ngoài về Việt Nam có hai đường: nếu con đã được nước ngoài cấp giấy khai sinh thì làm thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch việc khai sinh đó (thường gọi là ghi chú khai sinh); nếu con chưa được khai sinh ở đâu thì đăng ký khai sinh tại Việt Nam. Cả hai đường đều cần giấy tờ nước ngoài được hợp pháp hoá lãnh sự (trừ khi được miễn) và dịch sang tiếng Việt, rồi mới làm cư trú, bảo hiểm cho con.
Theo Luật Hộ tịch 2014, hai việc này trước đây làm ở cấp huyện. Từ 01/7/2025 không còn cấp huyện; theo phân cấp hiện hành, gia đình liên hệ UBND cấp xã nơi cư trú và nên hỏi trước, vì đây là thủ tục có yếu tố nước ngoài, mỗi trường hợp giấy tờ một khác. Nếu gia đình còn ở nước ngoài, có thể làm tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó.
Chọn đường nào: ba trường hợp hay gặp
Xác định đúng trường hợp trước khi chuẩn bị giấy tờ. Chọn nhầm là chuẩn bị nhầm cả bộ:
| Trường hợp | Việc phải làm | Làm ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Con đã có giấy khai sinh do nước ngoài cấp, nay về Việt Nam cư trú | Ghi vào Sổ hộ tịch việc khai sinh đã giải quyết ở nước ngoài | Cơ quan đăng ký hộ tịch nơi cư trú, hỏi UBND cấp xã | Nộp tờ khai và bản sao có chứng thực giấy khai sinh nước ngoài |
| Con sinh ở nước ngoài, chưa được khai sinh ở đâu, về Việt Nam cư trú | Đăng ký khai sinh tại Việt Nam | Cơ quan đăng ký hộ tịch nơi cư trú của trẻ | Cần giấy tờ xác nhận việc sinh do nước ngoài cấp |
| Cả nhà còn ở nước ngoài, muốn khai sinh theo pháp luật Việt Nam | Đăng ký khai sinh tại cơ quan đại diện | Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại | Hỏi cơ quan đại diện về giấy tờ cụ thể |
| Bố hoặc mẹ là người nước ngoài | Thêm văn bản thoả thuận chọn quốc tịch cho con | Nộp cùng hồ sơ khai sinh | Chọn quốc tịch nước ngoài thì văn bản cần xác nhận của nước đó |
Phần lớn gia đình người Việt đi làm, đi học ở nước ngoài rơi vào dòng đầu: con sinh ở bệnh viện nước sở tại, đã có giấy khai sinh nước ngoài. Đường của họ là ghi vào Sổ hộ tịch, không phải khai sinh lại từ đầu.
Chuẩn bị giấy tờ nước ngoài: làm từ khi còn ở bên đó
Việc tốn thời gian nhất là hợp pháp hoá và dịch thuật. Làm từ khi còn ở nước ngoài thì đỡ phải gửi đi gửi lại:
- Xin bản chính giấy khai sinh của con ở nước sở tại, nếu được thì xin thêm một bản để dành, vì quá trình hợp pháp hoá có thể giữ bản giấy.
- Hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó về thủ tục hợp pháp hoá lãnh sự cho giấy khai sinh. Luật Hộ tịch 2014 yêu cầu giấy tờ nước ngoài dùng để đăng ký hộ tịch ở Việt Nam phải hợp pháp hoá lãnh sự, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế. Hỏi luôn nước đó có thuộc diện được miễn không.
- Nếu con sinh ra mà chưa khai sinh, xin giấy chứng sinh hoặc giấy tờ của nơi sinh xác nhận việc trẻ được sinh ra và quan hệ mẹ con.
- Mang theo hộ chiếu của bé và giấy tờ chứng minh bé nhập cảnh, cư trú tại Việt Nam.
- Về Việt Nam, dịch giấy tờ sang tiếng Việt và công chứng bản dịch hoặc chứng thực chữ ký người dịch, theo Nghị định 123/2015.
- Soát bản dịch: tên con, tên bố mẹ phải viết đúng như trên hộ chiếu, giấy tờ tuỳ thân của từng người. Tên nước ngoài phiên âm sai một chữ là phải dịch lại.
Giữ một bộ bản chụp màu của mọi giấy tờ đã hợp pháp hoá. Nếu bị yêu cầu bổ sung, bạn biết ngay bản chính đang nằm ở đâu.
Đường thứ nhất: ghi vào Sổ hộ tịch việc khai sinh ở nước ngoài
Theo Luật Hộ tịch 2014, người yêu cầu nộp tờ khai theo mẫu và bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh việc khai sinh đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài. Sau khi nhận đủ giấy tờ, công chức làm công tác hộ tịch kiểm tra, nếu phù hợp thì ghi vào Sổ hộ tịch và cấp trích lục cho người yêu cầu. Trường hợp phải xác minh thì thời hạn không quá 03 ngày làm việc.
Ở quầy, câu mở đầu nên dùng: "Gia đình muốn ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh của cháu, cháu sinh ở nước ngoài đã có giấy khai sinh bên đó, giấy đã hợp pháp hoá và dịch công chứng." Một câu đủ để cán bộ biết đúng thủ tục, không lẫn với khai sinh thông thường.
Kết quả là trích lục ghi chú khai sinh, chứ không phải một giấy khai sinh Việt Nam thay thế giấy nước ngoài. Giấy khai sinh nước ngoài vẫn là giấy gốc của con; trích lục là giấy tờ để dùng trong hệ thống hộ tịch Việt Nam.
Một điều cần hỏi rõ: thông tin của bé được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thế nào, khi nào có số định danh cá nhân. Câu nên hỏi: "Sau khi ghi chú khai sinh, cháu có số định danh lúc nào, gia đình tra ở đâu để làm thường trú?"
Đường thứ hai: khai sinh tại Việt Nam cho trẻ chưa được khai sinh
Nghị định 123/2015 quy định trẻ em sinh ra ở nước ngoài, có cha hoặc mẹ hoặc cả hai là công dân Việt Nam, chưa được đăng ký khai sinh, về cư trú tại Việt Nam thì được đăng ký khai sinh tại nơi cư trú của trẻ. Người yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh trẻ cư trú tại Việt Nam và nộp tờ khai, giấy chứng sinh hoặc giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp xác nhận việc trẻ được sinh ra và quan hệ mẹ con.
Nếu bố hoặc mẹ là người nước ngoài, nộp thêm văn bản thoả thuận của cha mẹ về việc chọn quốc tịch cho con. Theo Luật Hộ tịch 2014, nếu cha mẹ chọn quốc tịch nước ngoài cho con thì văn bản thoả thuận phải có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền của nước mà người đó là công dân. Trẻ có quốc tịch nước ngoài thì không ghi số định danh cá nhân Việt Nam vào nội dung khai sinh.
Không có giấy tờ xác nhận việc sinh của nước ngoài thì làm theo thủ tục dành cho trẻ chưa xác định được cha mẹ hoặc có cam đoan, người làm chứng. Trường hợp này phức tạp, nên hỏi trước tại UBND cấp xã.
Lưu ý về thời hạn: trách nhiệm khai sinh trong 60 ngày áp dụng cho việc sinh con nói chung. Nếu con về Việt Nam đã lớn mà chưa khai sinh, hỏi cán bộ hộ tịch cách làm cho trường hợp của mình, đừng ngại vì đã trễ.
Sau khi có trích lục hoặc giấy khai sinh: các việc nối tiếp
Hộ tịch xong mới đến các việc cư trú và an sinh. Thứ tự nên làm:
- Tra số định danh của bé (với trẻ quốc tịch Việt Nam) trên trích lục, giấy khai sinh hoặc ứng dụng định danh của bố mẹ.
- Đăng ký thường trú tại công an cấp xã nơi bố hoặc mẹ thường trú. Trẻ dưới 6 tuổi về ở với cha mẹ không cần chủ hộ đồng ý theo Luật Cư trú 2020.
- Thẻ bảo hiểm y tế cho bé, hỏi UBND cấp xã hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú.
- Tiêm chủng: mang sổ hoặc giấy xác nhận tiêm chủng ở nước ngoài, nhờ trạm y tế cấp xã xem và xếp lịch các mũi còn thiếu.
- Hộ chiếu, giấy tờ đi lại nếu gia đình sẽ quay lại nước ngoài: hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh về giấy tờ của bé sau khi đã có hộ tịch Việt Nam.
Đừng làm ngược: đi đăng ký thường trú khi chưa ghi chú khai sinh, cán bộ cư trú sẽ không có dữ liệu hộ tịch của bé để cập nhật.
Lý do hồ sơ hay bị trả và cách tránh
Hồ sơ có yếu tố nước ngoài bị trả nhiều hơn hồ sơ khai sinh thông thường, phần lớn vì những lỗi nhỏ ở khâu giấy tờ:
| Lý do | Vì sao xảy ra | Cách tránh |
|---|---|---|
| Giấy khai sinh nước ngoài chưa hợp pháp hoá lãnh sự | Tưởng bản dịch công chứng là đủ | Hỏi cơ quan đại diện từ khi còn ở nước ngoài, trừ khi nước đó được miễn |
| Bản dịch phiên âm tên khác hộ chiếu | Người dịch tự phiên âm theo cách đọc | Đưa kèm hộ chiếu của bé và bố mẹ cho người dịch, soát từng chữ |
| Nộp bản chụp thay vì bản sao có chứng thực | Không đọc kỹ yêu cầu | Mang theo bản chính để chứng thực hoặc đối chiếu tại chỗ |
| Chọn nhầm thủ tục | Con đã có giấy khai sinh nước ngoài mà lại làm khai sinh mới | Xác định trường hợp theo bảng đầu bài trước khi chuẩn bị |
| Thiếu văn bản chọn quốc tịch | Bố hoặc mẹ là người nước ngoài nhưng không biết cần | Hỏi trước, chuẩn bị văn bản cùng lúc với hợp pháp hoá |
| Không chứng minh được trẻ đang cư trú tại Việt Nam | Quên giấy tờ nhập cảnh, cư trú của bé | Mang hộ chiếu của bé có dấu nhập cảnh |
Câu nên hỏi khi bị trả: "Anh chị cho gia đình xin hướng dẫn bằng văn bản các giấy cần bổ sung, ghi rõ bản chính, bản sao chứng thực hay bản dịch." Luật Hộ tịch 2014 yêu cầu cán bộ hướng dẫn bằng văn bản khi hồ sơ chưa đủ; có tờ hướng dẫn, bạn gửi được sang người thân ở nước ngoài để họ lo phần giấy bên đó.
Một tình huống: nhà anh Phong về nước khi bé năm tháng
Anh Phong và chị Ngân làm việc ở nước ngoài, con gái sinh tại bệnh viện ở đó và đã có giấy khai sinh nước sở tại. Hai tháng trước khi về nước, anh Phong hỏi cơ quan đại diện Việt Nam về hợp pháp hoá lãnh sự giấy khai sinh, nộp giấy tờ và nhận lại trước ngày bay. Anh xin thêm một bản chính giấy khai sinh từ cơ quan nước sở tại để dự phòng.
Về nước, tuần đầu anh mang giấy đi dịch và công chứng bản dịch, soát tên con viết đúng như hộ chiếu. Tuần thứ hai, anh đến UBND phường nơi vợ chồng thường trú, hỏi trước đúng nơi tiếp nhận ghi chú khai sinh rồi nộp tờ khai cùng bản sao có chứng thực. Cán bộ hẹn ngày trả trích lục.
Có trích lục, anh làm thường trú cho con tại công an phường, rồi hỏi thẻ bảo hiểm y tế. Toàn bộ chuỗi mất khoảng một tháng, phần lớn thời gian nằm ở khâu chuẩn bị bên nước ngoài, phần làm ở Việt Nam khá gọn vì giấy tờ đã đủ từ trước.
Câu hỏi thường gặp
Con sinh ở nước ngoài đã có giấy khai sinh thì về Việt Nam làm gì?
Làm thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch việc khai sinh đã giải quyết ở nước ngoài. Nộp tờ khai và bản sao có chứng thực giấy khai sinh nước ngoài đã hợp pháp hoá lãnh sự (trừ khi được miễn) và dịch sang tiếng Việt.
Ghi chú khai sinh làm ở đâu sau khi bỏ cấp huyện?
Luật Hộ tịch 2014 trước đây giao việc này cho cấp huyện. Từ 01/7/2025 không còn cấp huyện, gia đình liên hệ UBND cấp xã nơi cư trú để được hướng dẫn nơi tiếp nhận theo phân cấp hiện hành.
Giấy khai sinh nước ngoài có cần hợp pháp hóa lãnh sự không?
Theo Luật Hộ tịch 2014, giấy tờ nước ngoài dùng để đăng ký hộ tịch tại Việt Nam phải hợp pháp hoá lãnh sự, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế. Hỏi cơ quan đại diện xem nước đó có thuộc diện được miễn không.
Ghi chú khai sinh mất bao lâu?
Sau khi nhận đủ giấy tờ, nếu yêu cầu phù hợp thì cán bộ ghi vào sổ và cấp trích lục. Trường hợp phải xác minh, Luật Hộ tịch 2014 quy định thời hạn không quá 03 ngày làm việc.
Bố là người nước ngoài thì khai sinh cho con cần thêm gì?
Cần văn bản thoả thuận của cha mẹ về việc chọn quốc tịch cho con. Nếu chọn quốc tịch nước ngoài thì văn bản cần xác nhận của cơ quan có thẩm quyền nước mà người đó là công dân.
Có làm thường trú cho con trước khi ghi chú khai sinh được không?
Không nên. Cơ quan đăng ký cư trú cần dữ liệu hộ tịch và số định danh của bé. Ghi chú khai sinh xong, có số định danh rồi mới đăng ký thường trú.