Ở quầy, bạn chỉ cần nói ba ý trong câu đầu: mình làm thủ tục gì, cho ai, và có gì đặc biệt (quá hạn, đi thay, giấy tờ cũ khác giấy tờ mới). Sau khi cán bộ xem hồ sơ, đừng rời quầy trước khi hỏi đủ: hẹn ngày nào, nhận ở đâu, có lệ phí không, nếu thiếu thì thiếu đúng giấy gì.
Phần lớn những lần phải đi lại ba bốn lượt không do hồ sơ phức tạp mà do lúc đứng ở quầy người nộp ngại hỏi, nghe một nửa rồi về tự đoán. Bài này đưa mẫu câu cho từng tình huống, cách hỏi lại khi chưa hiểu và cách ghi chép để lần sau không phải hỏi lại từ đầu.
Câu mở đầu theo từng việc hay gặp
Câu mở đầu tốt giúp cán bộ biết ngay cần lấy mẫu nào, tra dữ liệu nào. Đổi chi tiết cho đúng trường hợp của bạn.
| Việc | Câu nói mẫu |
|---|---|
| Khai sinh | "Em đăng ký khai sinh cho con, bé sinh ngày mười hai tháng trước ở bệnh viện, hai vợ chồng đã đăng ký kết hôn ở xã này." |
| Khai sinh quá hạn | "Cháu đăng ký khai sinh cho con, bé đã hơn sáu tháng vì cháu đi làm xa nên chưa làm được. Cháu mang theo giấy chứng sinh." |
| Khai tử | "Cháu đi khai tử cho bố, bố cháu mất hôm thứ Năm ở nhà, đây là giấy báo tử của trạm y tế." |
| Chứng thực bản sao | "Em chứng thực năm bản sao bằng tốt nghiệp và ba bản sao giấy khai sinh, bản chính đây ạ." |
| Đăng ký thường trú | "Em đăng ký thường trú vào nhà bố mẹ đẻ, chủ hộ là bố em, bố em có đi cùng." |
| Đi thay | "Cháu nộp thay cho mẹ, mẹ cháu đang nằm viện, đây là giấy uỷ quyền và căn cước của mẹ." |
| Không chắc thủ tục | "Em muốn sửa ngày sinh trên giấy khai sinh vì ghi lệch với hồ sơ ở trường, em không biết đây là thủ tục gì." |
Câu cuối là câu nhiều người ngại nói nhất mà lại hữu ích nhất. Bạn không cần biết tên thủ tục; bạn chỉ cần kể đúng chuyện của mình, việc gọi tên là của cán bộ.
Sáu câu nên hỏi trước khi rời quầy
Nếu cán bộ đã nói rồi thì không cần hỏi lại; nếu chưa, hỏi đủ sáu câu. Ghi câu trả lời ngay vào mặt sau giấy hẹn hoặc vào điện thoại.
- "Hồ sơ của em đủ chưa ạ?" Nếu chưa, hỏi tiếp thiếu giấy gì, cần bản chính hay bản sao, ai cấp.
- "Bao giờ em nhận được kết quả, nhận ở quầy nào?" Đối chiếu với ngày giờ ghi trên giấy tiếp nhận.
- "Thủ tục này có lệ phí không, nộp ở đâu?" Lệ phí thay đổi theo từng việc và từng tỉnh; hỏi thẳng là cách nhanh nhất.
- "Em có thể nhận kết quả qua bưu điện hoặc bản điện tử không?" Nếu ở xa hoặc khó đi lại.
- "Đến hẹn mà chưa có kết quả thì em hỏi ai?" Hỏi tên quầy hoặc cách tra tình trạng hồ sơ bằng mã hồ sơ.
- "Ngoài việc này em còn phải làm thêm việc gì không?" Ví dụ khai sinh xong có cần làm thường trú, thẻ bảo hiểm y tế cho con không, có liên thông không.
Câu cuối thường bị bỏ quên. Cán bộ một cửa thấy rất nhiều chuỗi việc giống của bạn, nên một câu hỏi này đôi khi tiết kiệm cho bạn một chuyến đi riêng.
Khi chưa hiểu: hỏi lại thế nào cho khỏi ngại
Cán bộ quầy nói nhanh vì ngày nào cũng nói đúng những câu ấy hàng chục lần; với họ là quen, với bạn là lần đầu. Không hiểu là chuyện bình thường. Cách hỏi lại hiệu quả nhất là nhắc lại bằng lời của mình: "Dạ, em nhắc lại cho chắc: em cần thêm bản sao giấy chứng nhận kết hôn, có chứng thực, đúng không chị?" Cán bộ chỉ cần gật hoặc sửa một chữ.
Nếu hướng dẫn có nhiều ý, xin viết ra: "Chị ghi giúp em mấy giấy cần bổ sung vào mảnh giấy này được không ạ?" Với việc hộ tịch, Thông tư 04/2020/TT-BTP quy định khi không thể bổ sung ngay, người tiếp nhận phải lập văn bản hướng dẫn, nêu rõ loại giấy tờ, nội dung cần bổ sung, ký và ghi rõ họ tên. Đây là quyền của bạn, không phải xin xỏ.
Khi cán bộ dùng từ chuyên môn như "trích lục", "bản sao từ sổ gốc", "xác minh", hỏi luôn nghĩa: "Trích lục là giấy gì ạ, em xin ở đâu?" Đừng gật đầu cho qua rồi về tra mạng; trên mạng có rất nhiều hướng dẫn cũ từ thời còn cấp huyện.
Một lưu ý: hỏi một lần cho rõ, rồi ghi lại. Hỏi đi hỏi lại cùng một câu ba lần sẽ làm người phía sau sốt ruột và cán bộ mất kiên nhẫn; ghi lại thì lần sau mở ra là đọc được.
Nên và không nên khi nói chuyện ở quầy
Nên chào và xưng hô bình thường. "Chào chị", "dạ", "cảm ơn anh" là đủ. Không cần khúm núm, cũng không cần tỏ ra mình biết luật.
Nên kể đúng sự thật, kể cả chỗ bất lợi. Quá hạn khai sinh, giấy tờ lệch tên, bố mẹ chưa đăng ký kết hôn: nói ngay từ đầu để cán bộ chọn đúng thủ tục. Giấu đi rồi bị phát hiện giữa chừng là phải làm lại.
Không nên kể dài chuyện riêng không liên quan. Chuyện vì sao hai vợ chồng giận nhau không giúp gì cho hồ sơ khai sinh. Chỉ nói những gì ảnh hưởng đến nội dung giấy tờ.
Không nên đưa thêm tiền hay quà. Lệ phí nếu có được thu theo biên lai. Mọi khoản ngoài biên lai đều không nên đưa và không nên nhận lời "làm nhanh".
Không nên tranh luận khi bị yêu cầu thêm giấy. Hỏi lại căn cứ một cách bình tĩnh: "Chị cho em biết giấy này theo quy định nào để em hiểu". Thông tư 04/2020/TT-BTP không cho người tiếp nhận đòi thêm giấy tờ mà pháp luật hộ tịch không quy định; nếu vẫn chưa thoả đáng, hỏi cách phản ánh, đừng to tiếng tại quầy.
Tình huống: chị Lan khai sinh cho con khi tên mẹ trên hai giấy tờ lệch nhau
Chị Lan sinh con đầu lòng. Trên giấy chứng sinh, tên chị ghi "Nguyễn Thị Lan", còn trên thẻ căn cước là "Nguyễn Thị Ngọc Lan". Chị đọc trước ở nhà thấy lo, nên quyết định nói luôn ngay câu đầu ở quầy.
Chị nói: "Em đăng ký khai sinh cho con. Em xin báo trước, giấy chứng sinh của bệnh viện ghi tên em thiếu chữ Ngọc so với căn cước." Cán bộ xem, hỏi thêm vài câu, rồi hướng dẫn chị về bệnh viện xin điều chỉnh giấy chứng sinh hoặc làm theo cách xử lý mà nơi đó áp dụng. Chị xin ghi ra giấy, đọc lại cho cán bộ nghe để chắc.
Nếu chị Lan không nói trước, có thể hồ sơ vẫn được nhận, rồi đến khi in giấy khai sinh mới phát hiện, phải sửa lại. Nói trước một câu, mất thêm hai phút, đổi lại không phải đi thêm vài chuyến về sau.
Từ chuyện của chị Lan, quy tắc rút ra rất đơn giản: chỗ nào trong giấy tờ của mình có điểm lạ, nói ra trong câu đầu tiên. Cán bộ không đánh giá bạn vì chuyện đó, họ chỉ cần biết để chọn đúng cách làm.
Mẫu câu cho những lúc khó nói
Có vài lúc người nộp hay lúng túng nhất: bị trả hồ sơ lần thứ hai, thấy hẹn quá lâu, đi cùng người nhà nóng tính. Dưới đây là câu nói giữ được việc mà không làm căng không khí.
- Bị yêu cầu bổ sung lần thứ hai: "Dạ, lần trước em được hướng dẫn bổ sung giấy này, em đã mang đủ. Giờ chị báo thêm giấy kia, chị cho em xin ghi đủ một lần các giấy còn thiếu để em chuẩn bị luôn ạ."
- Thấy ngày hẹn xa hơn mình nghĩ: "Em hỏi để sắp xếp công việc, thời hạn giải quyết thủ tục này theo quy định là bao nhiêu ngày ạ?" Hỏi thời hạn chứ không đòi làm nhanh.
- Cần kết quả gấp vì lý do chính đáng: "Em có lịch nhập viện tuần sau, em cần giấy này trước ngày đó. Em có cách nào làm sớm theo đúng quy định không ạ?" Nói lý do thật, có giấy tờ chứng minh thì đưa ra.
- Người nhà đi cùng bắt đầu to tiếng: nhẹ nhàng xin lỗi cán bộ, mời người nhà ra ghế chờ, tự mình tiếp tục. Một người nói chuyện ở quầy là đủ.
- Không đồng ý với cách giải quyết: "Em xin phép hỏi, nếu em muốn được xem xét lại thì em làm theo cách nào ạ?" Hỏi đường phản ánh, đừng tranh cãi tại chỗ.
Điểm chung của các câu trên là hỏi về cách làm thay vì phàn nàn về người làm. Cán bộ trả lời câu hỏi về cách làm dễ hơn nhiều so với đáp lại một lời trách.
Cách ghi lại hướng dẫn để lần sau không phải hỏi lại
Một cuốn sổ nhỏ hoặc một ghi chú trong điện thoại, ghi theo khuôn sau ngay khi rời quầy, khi còn nhớ rõ.
- Ngày, giờ, quầy số mấy, tên cán bộ nếu thấy trên bảng tên.
- Tên thủ tục theo cách cán bộ gọi, không phải cách mình gọi.
- Danh sách giấy tờ còn thiếu, ghi rõ bản chính hay bản sao, ai cấp.
- Ngày hẹn và nơi nhận kết quả, mã hồ sơ nếu có.
- Câu cán bộ dặn mà mình thấy quan trọng, ghi nguyên văn trong ngoặc.
- Việc mình phải làm tiếp sau khi nhận kết quả.
Ghi theo khuôn có sẵn nhanh hơn ghi tự do, vì bạn không phải nghĩ xem nên ghi gì, chỉ điền vào từng dòng. Nếu đi làm thủ tục cho cả gia đình, mỗi người một trang riêng, đừng ghi lẫn.
Chụp thêm giấy tiếp nhận và văn bản hướng dẫn bổ sung nếu có. Lần sau quay lại, bạn chỉ cần mở ghi chú ra và nói "Hôm trước chị hướng dẫn em bổ sung giấy này, em mang đủ rồi ạ" là cán bộ hiểu ngay.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tên thủ tục thì nói thế nào ở quầy?
Không cần biết tên thủ tục. Hãy kể ngắn việc mình muốn đạt được và giấy tờ mình đang có, ví dụ muốn sửa ngày sinh vì lệch với học bạ. Cán bộ sẽ xác định thủ tục và lấy đúng mẫu tờ khai cho bạn.
Cán bộ yêu cầu thêm giấy tờ thì có được hỏi căn cứ không?
Được, và nên hỏi bình tĩnh. Với hộ tịch, văn bản hướng dẫn hiện hành không cho người tiếp nhận yêu cầu nộp thêm giấy tờ mà pháp luật hộ tịch không quy định. Hỏi để hiểu, không phải để tranh luận.
Có được xin cán bộ ghi hướng dẫn bổ sung ra giấy không?
Có. Với việc hộ tịch, khi hồ sơ chưa thể bổ sung ngay, người tiếp nhận phải lập văn bản hướng dẫn nêu rõ giấy tờ cần bổ sung, ký và ghi rõ họ tên. Ở các lĩnh vực khác, bạn vẫn có thể lịch sự xin ghi ra.
Nên xưng hô với cán bộ quầy thế nào cho phải?
Xưng hô theo tuổi như ngoài đời là được: anh, chị, cô, chú, em. Không cần gọi chức danh. Giữ giọng nhã nhặn, nói đủ nghe, chào khi đến và cảm ơn khi đi là đủ lịch sự.
Đang ở quầy mà quên mang một giấy thì nên làm gì?
Nói ngay với cán bộ và hỏi xem có thể nhận phần hồ sơ đang có rồi bổ sung sau không, hay phải mang đủ mới nhận. Nếu nhà gần, hỏi có giữ được lượt trong lúc về lấy không.
Có nên ghi âm khi nói chuyện với cán bộ quầy không?
Không cần thiết và dễ gây khó chịu. Cách tốt hơn là ghi chép ngắn, xin văn bản hướng dẫn khi phải bổ sung, và chụp lại giấy tiếp nhận. Những thứ này đủ làm căn cứ nếu sau này cần phản ánh.