Khi người thân mất, gia đình có trách nhiệm làm thủ tục xoá đăng ký thường trú trong 07 ngày, bằng tờ khai thay đổi thông tin cư trú kèm giấy tờ chứng minh việc người đó đã mất; nếu người mất là chủ hộ thì làm thêm việc đổi chủ hộ. Nộp một bộ hồ sơ, trực tuyến, tại công an cấp xã hoặc qua bưu chính công ích. Nhưng trước khi nộp, hãy kiểm tra xem thông tin đã tự được xoá sau khi khai tử chưa.
Phần dưới nói rõ cách kiểm tra, cách điền tờ khai cho đúng hai việc khác nhau là xoá thường trú và đổi chủ hộ, chọn ai làm chủ hộ mới, và những trường hợp hơi khác: người mất đang tạm trú nơi khác, hay chỉ còn một người trong hộ.
Vì sao có khi không cần nộp gì nữa
Thông tin khai tử sau khi đăng ký được cập nhật vào cơ sở dữ liệu hộ tịch và chuyển sang cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Nghị định 154/2024 quy định: trong 01 ngày làm việc kể từ khi cơ sở dữ liệu dân cư tiếp nhận thông tin về người thuộc trường hợp bị xoá thường trú, cơ quan đăng ký cư trú phải kiểm tra, xác minh, xoá và cập nhật. Nghĩa là ở nhiều nơi, khai tử xong là việc xoá thường trú đã chạy.
Nhưng “nhiều nơi” không phải mọi nơi, và dữ liệu có thể chậm. Vì vậy trình tự hợp lý là: khai tử trước, chờ vài ngày, rồi kiểm tra. Đã xoá thì chuyển sang việc đổi chủ hộ nếu cần. Chưa xoá thì nộp tờ khai.
Cách kiểm tra: người trong hộ đăng nhập ứng dụng định danh điện tử của Bộ Công an, xem phần thông tin cư trú và danh sách thành viên hộ. Tên mục có thể khác theo phiên bản. Không dùng máy thì hỏi thẳng công an cấp xã: “Nhà cháu đã khai tử cho bố ngày…, nhờ anh xem giúp đã xoá thường trú chưa.”
Nghị định cũng quy định nếu gia đình không làm thủ tục, cơ quan đăng ký cư trú sẽ kiểm tra, lập biên bản và tự xoá. Tức là việc xoá sớm muộn cũng xảy ra; làm chủ động thì nhà mình biết rõ thời điểm và không bị lập biên bản.
Hai việc khác nhau, đừng gộp nhầm
Xoá thường trú cho người mất và đổi chủ hộ là hai thủ tục riêng, dù cùng dùng một mẫu tờ khai thay đổi thông tin cư trú.
| Xoá đăng ký thường trú | Thay đổi chủ hộ | |
|---|---|---|
| Khi nào cần | Mọi trường hợp có người thường trú mất | Chỉ khi người mất đứng tên chủ hộ |
| Ai nộp | Đại diện hộ gia đình | Thành viên hộ gia đình |
| Giấy kèm theo | Giấy tờ chứng minh thuộc trường hợp xoá, thường là trích lục khai tử | Giấy tờ chứng minh việc điều chỉnh |
| Hạn | Trong 07 ngày kể từ ngày hộ có người thuộc diện xoá | Không thấy hạn riêng trong văn bản; nên làm cùng lúc |
| Thời gian cơ quan xử lý | 05 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ hợp lệ (Nghị định 154/2024) | 03 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ đầy đủ (Luật Cư trú 2020) |
| Kết quả | Thông báo bằng văn bản giấy hoặc điện tử | Thông báo đã cập nhật thông tin chủ hộ |
Nếu hệ thống đã tự xoá thường trú cho người mất, nhiều nơi vẫn chưa tự chọn chủ hộ mới. Việc đổi chủ hộ thường vẫn phải có người trong nhà nộp.
Điền tờ khai thay đổi thông tin cư trú: từng ô hay vướng
Tờ khai lấy tại quầy công an cấp xã hoặc điền trên Cổng Dịch vụ công. Cách điền dưới đây là cho người nộp thay mặt hộ:
- Phần “kính gửi”: ghi công an cấp xã nơi người mất đăng ký thường trú, theo tên sau sắp xếp đơn vị hành chính.
- Phần thông tin người kê khai: là bạn, người đang nộp, không phải người mất.
- Phần nội dung đề nghị: ghi rõ ràng, ví dụ “Đề nghị xoá đăng ký thường trú cho ông Nguyễn Văn A, số định danh…, do đã chết ngày…; đồng thời đề nghị thay đổi chủ hộ.”
- Phần những thành viên trong hộ có thay đổi: liệt kê người mất; nếu đổi chủ hộ thì ghi thêm người sẽ làm chủ hộ mới và quan hệ của từng thành viên với chủ hộ mới.
- Ý kiến của chủ hộ: khi chủ hộ đã mất, hỏi cán bộ ô này ghi thế nào cho đúng; nhiều nơi để người được chọn làm chủ hộ mới ký.
- Đính kèm bản sao trích lục khai tử, hoặc ảnh chụp nếu nộp trực tuyến.
Mẫu tờ khai có thể được cập nhật theo thời gian; ô nào không chắc, đừng tự sáng tác, cứ để trống rồi hỏi cán bộ khi nộp.
Nộp trực tuyến khi người trong hộ ở xa
Hồ sơ cư trú nộp trực tuyến được, nên người con ở xa vẫn làm thay cho mẹ già ở quê. Các bước tả theo chức năng; tên nút có thể khác theo phiên bản của cổng.
- Đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia bằng tài khoản định danh điện tử của chính bạn, người là thành viên trong hộ.
- Vào mục tìm thủ tục, chọn nhóm thủ tục cư trú, rồi chọn xoá đăng ký thường trú; nếu cần đổi chủ hộ, xem cổng có cho chọn thêm điều chỉnh thông tin cư trú trong cùng hồ sơ không.
- Chọn cơ quan tiếp nhận là công an cấp xã nơi người mất đăng ký thường trú.
- Điền tờ khai: nhiều thông tin của bạn và của các thành viên hộ có thể tự hiện ra từ cơ sở dữ liệu; kiểm lại, đặc biệt dòng quan hệ với chủ hộ.
- Tải lên ảnh trích lục khai tử rõ nét. Nếu đã có bản điện tử của trích lục, dùng bản đó.
- Nộp, ghi lại mã hồ sơ, chụp màn hình xác nhận. Theo dõi hằng ngày cho đến khi có thông báo kết quả.
Nếu cổng hỏi ý kiến của chủ hộ mà chủ hộ chính là người đã mất, đừng điền tên người mất vào ô đồng ý. Dừng lại, gọi công an cấp xã hỏi cách điền, hoặc nộp trực tiếp để cán bộ hướng dẫn tại chỗ.
Chọn ai làm chủ hộ mới: những điều nên bàn trước
Người thực sự sống ở đó. Chủ hộ là người đại diện hộ trong các việc cư trú. Chọn người đang ở tại nhà, không chọn người con đã đi làm xa nhiều năm chỉ vì là con trưởng.
Người còn đủ sức đi lại, giao dịch. Mẹ 80 tuổi có thể vẫn là chủ hộ nếu cả nhà muốn, nhưng khi có việc cần chủ hộ đứng ra, sẽ phải nhờ người khác giúp. Cân nhắc cho thực tế.
Chủ hộ không phải là chủ nhà. Đứng tên chủ hộ không có nghĩa là được nhà, đất. Chuyện nhà đất thuộc về thừa kế, phải làm riêng. Nói rõ điều này trong nhà để không ai hiểu nhầm.
Bàn và thống nhất trước khi lên quầy. Cán bộ cần biết ai là chủ hộ mới; nếu hai người trong nhà nói hai ý, hồ sơ sẽ phải để lại.
Người đó ký tên. Người được chọn nên đi cùng hoặc ký sẵn vào tờ khai, mang giấy tờ tùy thân.
Tình huống khác thường: tạm trú, hộ một người, nhà cho thuê
Người mất đang tạm trú ở nơi khác, ví dụ ở cùng con tại thành phố: Luật Cư trú 2020 cũng quy định xoá đăng ký tạm trú khi người đó chết. Vì vậy có hai nơi có tên người mất: nơi thường trú ở quê và nơi tạm trú ở thành phố. Hỏi công an cả hai nơi, hoặc nộp ở nơi cần nộp theo hướng dẫn.
Hộ chỉ có một người và người đó mất: không còn ai trong hộ để làm đại diện. Người thân thích đi khai tử xong thì hỏi công an cấp xã cách xử lý; theo Nghị định 154/2024, cơ quan đăng ký cư trú tự kiểm tra và xoá khi gia đình không làm.
Người mất là chủ sở hữu căn nhà mà người khác đang đăng ký thường trú hoặc tạm trú vào đó: sau này nếu có người muốn đăng ký cư trú vào chỗ ở đó, Nghị định 154/2024 cho phép lấy ý kiến đồng ý của một trong những người thừa kế của chủ sở hữu. Đây là chi tiết đáng biết nếu nhà đang cho thuê.
Chị Lan, chồng mất, chồng là chủ hộ, nhà có mẹ chồng và hai con nhỏ. Cả nhà thống nhất chị làm chủ hộ. Chị nộp một tờ khai đề nghị cả hai việc, đính kèm trích lục khai tử, ghi quan hệ mới: mẹ chồng là “mẹ chồng”, hai con là “con”. Ba ngày làm việc sau, chị nhận thông báo đã cập nhật.
Lý do hồ sơ hay bị trả và câu nên hỏi
Nộp khi chưa khai tử. Không có giấy chứng minh người đó đã mất. Khai tử trước, xoá thường trú sau.
Ghi quan hệ với chủ hộ mới sai. Quan hệ phải tính theo chủ hộ mới, không theo chủ hộ cũ. Con của người mất, khi mẹ làm chủ hộ, vẫn là “con”; nhưng khi anh cả làm chủ hộ thì các em là “em”, mẹ là “mẹ”.
Nộp trùng với hệ thống đã xoá. Hồ sơ bị trả vì người đó không còn thường trú. Kiểm tra trước, như đã nói ở trên.
Câu nên hỏi khi nộp: “Nhà cháu nộp cả xoá thường trú và đổi chủ hộ trong một tờ khai được không, hay phải tách?” và “Khi nào có thông báo, nhận qua đâu?”.
Câu không nên nói: “Thôi để vậy, có ảnh hưởng gì đâu.” Thông tin cư trú sai làm vướng những hồ sơ khác của chính người còn sống trong hộ: con đi đăng ký nhập học, vợ đi làm giấy xác nhận thông tin cư trú, cả nhà làm thủ tục với ngân hàng. Mỗi lần như vậy lại phải giải thích vì sao người đã mất vẫn còn tên trong hộ.
Giữ thông báo kết quả. Khi nhận thông báo đã xoá thường trú hoặc đã cập nhật chủ hộ, lưu bản giấy vào bìa hồ sơ, hoặc chụp màn hình bản điện tử. Có lúc phòng công chứng hay ngân hàng hỏi đến.
Câu hỏi thường gặp
Có mất phí khi xoá thường trú cho người đã mất không?
Văn bản về cư trú được dẫn trong bài không nêu lệ phí cho việc xoá đăng ký thường trú. Bạn hỏi công an cấp xã hoặc xem mục lệ phí trong phần mô tả thủ tục trên Cổng Dịch vụ công để biết chắc.
Quá 07 ngày mới làm thì sao?
Vẫn nộp được, và nhiều khi hệ thống đã tự xoá. Nếu gia đình không làm, cơ quan đăng ký cư trú sẽ kiểm tra, lập biên bản và tự xoá. Nên nộp sớm để chủ động.
Người đi nộp có phải là chủ hộ mới không?
Xoá thường trú do người thuộc diện xoá hoặc đại diện hộ gia đình làm; việc đổi chủ hộ do thành viên hộ gia đình nộp. Người được chọn làm chủ hộ mới nên ký hoặc có mặt.
Nộp trực tuyến có cần mang bản giấy lên không?
Thường không, vì hồ sơ cư trú được nộp trực tuyến, trực tiếp hoặc qua bưu chính. Nếu cán bộ cần đối chiếu, họ sẽ báo qua hồ sơ. Nhớ theo dõi trạng thái để kịp bổ sung.
Xoá thường trú rồi có ảnh hưởng gì đến chuyện thừa kế nhà không?
Không. Xoá thường trú chỉ cập nhật thông tin cư trú; quyền thừa kế nhà đất làm theo Bộ luật Dân sự 2015 và thủ tục công chứng, đăng ký đất đai, là việc riêng.
Thẻ căn cước của người mất có phải nộp lại khi xoá thường trú không?
Văn bản dẫn trong bài không bắt buộc nộp thẻ khi xoá thường trú. Căn cước điện tử của người chết bị khoá theo Luật Căn cước 2023. Giữ thẻ trong bìa hồ sơ vì còn dùng để đối chiếu.