Ở phần lớn bộ phận một cửa hiện nay, bạn lấy số bằng một máy đặt gần cửa hoặc bằng cách quét mã trên điện thoại: chọn đúng lĩnh vực, nhận phiếu, rồi ngồi chờ màn hình hoặc loa gọi số. Điểm mấu chốt là chọn đúng lĩnh vực ngay từ máy lấy số; chọn sai là chờ xong mới biết phải lấy lại.
Nơi nhỏ thì chưa có máy, người đến xếp hàng hoặc ghi tên vào sổ. Dù kiểu nào, các bước vẫn như nhau: tìm đúng quầy, giữ lượt, chuẩn bị trong lúc chờ, lên quầy khi được gọi. Bài này đi từng bước và nói cách xử lý những lúc trục trặc hay gặp.
Năm bước từ cửa vào đến khi cầm phiếu số
Đừng vội ra máy lấy số ngay khi bước vào. Dành một phút nhìn quanh sẽ đỡ một lần lấy lại.
- Tìm sơ đồ quầy hoặc quầy hướng dẫn. Nhiều nơi có một bàn hướng dẫn ở gần cửa, có cán bộ hoặc đoàn viên trực. Nói gọn việc mình cần làm để được chỉ lĩnh vực.
- Nhìn các lĩnh vực trên máy lấy số. Màn hình thường chia theo nhóm: hộ tịch, chứng thực, đất đai, chính sách xã hội, tư pháp, các việc khác. Cư trú và căn cước nếu do công an xã làm thì có thể là máy hoặc khu riêng.
- Bấm đúng nhóm. Nếu phân vân giữa hai nhóm, đừng đoán; hỏi lại người hướng dẫn. Khai sinh, kết hôn, khai tử, trích lục nằm ở hộ tịch; bản sao, chữ ký nằm ở chứng thực.
- Nếu máy yêu cầu quét mã. Mở camera điện thoại quét mã dán cạnh máy, chọn lĩnh vực trên điện thoại, nhận số trên màn hình. Chụp lại màn hình số của mình để khỏi mất khi tắt trang.
- Đọc phiếu. Trên phiếu thường có số của bạn, tên quầy và số người đang chờ. Nhìn lên màn hình gọi số để biết đang tới số mấy.
Nếu nơi đó chưa có máy, hỏi xem xếp hàng theo quầy hay ghi tên vào sổ. Có nơi để một chồng phiếu số giấy viết tay trên bàn; lấy một tờ và giữ cẩn thận như phiếu in.
Đọc phiếu số và ước thời gian chờ
Không có quy định thời gian chờ, nhưng bạn tự ước được khá sát nếu biết nhìn mấy con số dưới đây.
| Thấy gì | Hiểu là | Nên làm |
|---|---|---|
| Số của mình cách số đang gọi dưới năm | Sắp đến lượt, thường trong vòng hai mươi phút | Ngồi gần quầy, để sẵn hồ sơ trên đùi |
| Cách từ năm đến mười lăm số | Chờ khoảng ba mươi phút đến hơn một tiếng, tuỳ việc | Đọc lại tờ khai, đi vệ sinh nếu cần |
| Cách trên hai mươi số | Có thể chờ hết buổi | Hỏi quầy hướng dẫn có nộp trực tuyến tại chỗ được không |
| Màn hình đứng một số rất lâu | Một hồ sơ phức tạp đang được xem | Đừng sốt ruột lên hỏi; hồ sơ của bạn cũng sẽ cần thời gian như vậy |
| Số gọi nhảy cóc | Người trước vắng mặt hoặc có hồ sơ ưu tiên | Bình thường, không phải bị bỏ lượt |
| Phiếu ghi quầy khác với quầy mình đang ngồi chờ | Có thể mình lấy nhầm lĩnh vực | Hỏi ngay, đừng đợi đến lượt |
Một hồ sơ chứng thực đơn giản thường nhanh, hồ sơ hộ tịch có nhiều giấy tờ đi kèm thường lâu hơn. Nhìn số người đang chờ ở đúng lĩnh vực mình, đừng nhìn tổng số người trong phòng.
Trong lúc chờ: ba việc nên làm, hai việc nên tránh
Việc nên làm thứ nhất là đọc lại tờ khai một lượt cuối, so tên, ngày sinh, địa chỉ với giấy tờ gốc. Đây là lần kiểm cuối cùng trước khi tờ khai rời khỏi tay bạn; một chữ sai bây giờ còn sửa được bằng một tờ mới, lát nữa thì phải ra quầy xin lại mẫu.
Việc thứ hai là xếp giấy theo đúng thứ tự cán bộ sẽ cần: tờ khai, giấy tờ làm căn cứ, giấy tờ tuỳ thân. Bản chính để riêng một túi. Khi được gọi, bạn đặt cả xấp lên quầy là xong, không phải lục túi trong khi người phía sau đang chờ.
Việc thứ ba là chuẩn bị câu nói đầu tiên: mình là ai, làm việc gì, cho ai. Một câu gọn kiểu "Cháu đăng ký khai sinh cho con, bé sinh ngày mười hai tháng trước" giúp cán bộ biết ngay cần xem gì.
Hai việc nên tránh: đứng chen lên quầy hỏi khi chưa đến lượt, và nhờ người lạ trong phòng chờ "xem giùm" hồ sơ. Người đứng chờ cạnh bạn có thể rất nhiệt tình, nhưng lời khuyên của họ dựa trên hồ sơ của họ. Nếu có điều thật sự cần hỏi trước, hỏi bàn hướng dẫn chứ đừng làm gián đoạn người đang được giải quyết ở quầy.
Năm tình huống trục trặc và cách xử lý
Lỡ lượt vì ra ngoài. Đến quầy, chờ người đang được giải quyết xong rồi đưa phiếu, nói "Cháu lỡ số, xin chị cho cháu vào sau người này". Phần lớn nơi cho vào lại; nơi nào yêu cầu lấy số mới thì lấy, đừng tranh cãi.
Lấy nhầm lĩnh vực. Phát hiện sớm thì lấy số mới ngay. Nếu đến lượt mới biết, cán bộ thường chỉ sang quầy đúng; hỏi luôn có được chuyển số không hay phải lấy lại.
Máy lấy số hỏng, màn hình không chạy. Hỏi bàn hướng dẫn cách xếp lượt tạm thời. Ghi giờ mình đến và người đứng trước mình để có căn cứ nếu thứ tự lộn xộn.
Điện thoại hết pin khi đã lấy số bằng mã. Đây là lý do nên chụp màn hình và ghi số ra giấy. Nếu đã mất, nói với cán bộ số mình nhớ và giờ lấy; họ có thể kiểm trên hệ thống.
Có người chen ngang. Không cãi nhau trong phòng chờ. Báo nhẹ với cán bộ quầy hoặc bàn hướng dẫn; việc giữ trật tự lượt là của họ.
Ai được ưu tiên và cách xin ưu tiên
Nhiều bộ phận một cửa bố trí ưu tiên cho người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ có thai, người bế con nhỏ. Có nơi có một nút "ưu tiên" trên máy lấy số, có nơi cán bộ hướng dẫn tự đưa người đó lên trước. Quy định chi tiết về ưu tiên nằm trong các văn bản về thực hiện cơ chế một cửa và các luật chuyên ngành như về người cao tuổi, người khuyết tật; cách áp dụng cụ thể tuỳ nơi.
Cách xin: ra bàn hướng dẫn và nói thẳng "Mẹ cháu năm nay bảy mươi tám tuổi, đi lại khó, nhờ chị xem cho bà được ưu tiên". Đừng tự đưa người già lên quầy khi người khác đang được giải quyết. Nếu nơi đó không có cơ chế ưu tiên, hỏi xem có ghế chờ gần quầy hơn, hoặc có thể để người già ngồi ngoài chỗ thoáng, đến lượt mới gọi vào.
Bác Tư bảy mươi lăm tuổi đi cùng con gái làm lại căn cước. Con gái lấy số, xin ưu tiên ở bàn hướng dẫn, được xếp lên trước ba người. Trong lúc chờ, cô để bác ngồi gần cửa sổ, tự mình giữ phiếu và hồ sơ, đến khi được gọi thì dìu bác vào quầy chụp ảnh, thu vân tay. Bác chỉ phải đứng ở quầy chừng mười phút.
Nếu bạn là người được ưu tiên mà đi một mình, cứ mạnh dạn nói. Không ai đánh giá việc bạn xin ưu tiên; người ta khó chịu chỉ khi ai đó tự chen lên.
Khu tiếp nhận của công an xã: khác bộ phận một cửa ở mấy điểm
Nếu việc của bạn là cư trú, căn cước hay đăng ký xe, nhiều nơi bố trí khu tiếp nhận riêng của công an xã, có khi trong cùng khuôn viên trung tâm hành chính, có khi ở trụ sở công an. Cách lấy lượt ở đây có vài điểm khác cần biết trước.
Thứ nhất, việc làm căn cước thường xếp lượt theo máy thu nhận: mỗi máy chụp ảnh, lấy vân tay, mống mắt cho một người trong vài phút. Lượt chờ phụ thuộc số máy đang chạy hơn là số cán bộ. Nếu thấy chỉ một máy hoạt động mà phòng chờ đông, hỏi xem có buổi nào thu nhận nhiều máy hơn không.
Thứ hai, ở khu căn cước, cán bộ thường kiểm thông tin của bạn trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trước khi thu nhận. Nếu thông tin trên đó còn sai hoặc thiếu, bạn sẽ được hướng dẫn điều chỉnh trước rồi mới chụp ảnh, nên một lượt có thể kéo dài hơn bạn nghĩ. Đi sớm nếu bạn biết dữ liệu của mình từng có vấn đề, ví dụ ngày sinh hay quê quán ghi lệch.
Thứ ba, với trẻ từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi, Luật Căn cước 2023 yêu cầu trẻ cùng người đại diện hợp pháp đến để thu nhận ảnh, vân tay, mống mắt. Cả hai phải cùng có mặt khi được gọi; đừng để con chạy chơi ngoài sân rồi lỡ lượt.
Thứ tư, ở khu cư trú, hồ sơ thường được xem kỹ phần giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp. Nếu đi cùng chủ hộ hay chủ nhà để họ ký ý kiến đồng ý, hẹn họ đến đúng lúc mình sắp tới lượt, đừng bắt họ ngồi chờ cả buổi.
Trước khi rời phòng chờ lên quầy
Khi màn hình hiện số của bạn, làm năm việc nhỏ này trong mười giây đi từ ghế lên quầy.
- Cầm cả xấp hồ sơ đã xếp, phiếu số đặt trên cùng.
- Cất điện thoại vào túi hoặc để im lặng, trừ khi cần đăng nhập tài khoản định danh.
- Nếu đi cùng người được giải quyết thủ tục (con nhỏ, cha mẹ), đưa họ lên cùng; đừng để cán bộ phải chờ bạn quay ra gọi.
- Nói câu mở đầu đã chuẩn bị, đưa phiếu số trước rồi mới đưa hồ sơ.
- Ngồi hoặc đứng ngay ngắn trước quầy, đặt túi xuống đất hoặc ghế bên, để hai tay rảnh nhận giấy, ký tên.
Ở quầy, phần nói gì và hỏi gì có bài riêng. Ở bước này, chỉ cần nhớ: lên quầy với hồ sơ đã sẵn sàng là đã tiết kiệm được một nửa thời gian của cả bạn lẫn cán bộ.
Câu hỏi thường gặp
Ủy ban xã chưa có máy lấy số thì xếp lượt thế nào?
Thường là xếp hàng theo quầy hoặc ghi tên vào sổ đặt trên bàn. Khi đến, hỏi cán bộ hoặc bảo vệ cách xếp lượt ở nơi đó, rồi ghi nhớ người đứng trước mình để biết khi nào đến lượt.
Lấy số bằng quét mã có cần cài ứng dụng không?
Tuỳ nơi. Nhiều nơi chỉ cần quét mã để mở một trang trên trình duyệt, chọn lĩnh vực và nhận số. Nếu trang yêu cầu đăng nhập, dùng tài khoản định danh điện tử hoặc hỏi bàn hướng dẫn lấy số bằng máy.
Lỡ số có bị hủy hẳn không?
Mỗi nơi xử lý khác nhau. Phần lớn cho vào lại sau người đang được giải quyết khi bạn đưa phiếu; một số nơi yêu cầu lấy số mới. Giữ thái độ bình tĩnh, nói rõ lý do và làm theo hướng dẫn của cán bộ.
Một người lấy số có làm được nhiều thủ tục không?
Nếu các thủ tục cùng một lĩnh vực, thường làm được trong một lượt. Nếu khác lĩnh vực, ví dụ một việc hộ tịch và một việc chứng thực, nên lấy số riêng cho từng quầy để không làm người chờ phía sau phải đợi lâu.
Người cao tuổi có được ưu tiên ở bộ phận một cửa không?
Nhiều nơi bố trí ưu tiên cho người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ có thai, người bế con nhỏ. Cách áp dụng tuỳ từng nơi, nên ra bàn hướng dẫn nói rõ hoàn cảnh để được xếp lượt phù hợp.
Chờ quá lâu thì có nên bỏ về rồi hôm khác quay lại không?
Trước khi bỏ về, hỏi bàn hướng dẫn xem có nộp trực tuyến tại chỗ được không, hoặc có thể để lại hồ sơ không. Nếu việc có thời hạn phải làm, như khai sinh hay khai tử, đừng để buổi sau quá sát hạn.