Người thân mất ở tỉnh khác thì vẫn khai tử tại UBND cấp xã nơi người đó cư trú cuối cùng, dùng giấy báo tử do nơi mất cấp; chỉ khi không xác định được nơi cư trú cuối cùng mới khai ở nơi người đó mất. Mất ở nước ngoài mà đã được nước sở tại khai tử thì gia đình làm thủ tục ghi việc khai tử đó vào Sổ hộ tịch ở Việt Nam.
Hai trường hợp này hay làm gia đình rối vì giấy tờ nằm một nơi, người lo việc ở nơi khác. Bài này chỉ cách lấy đúng giấy ở nơi mất, mang hoặc gửi về đâu, làm từ xa thế nào, và giấy nước ngoài cần xử lý gì trước khi nộp.
Ba trường hợp và nơi làm
Luật Hộ tịch 2014 phân thẩm quyền theo nơi cư trú cuối cùng. Bảng dưới gom các tình huống hay gặp.
| Tình huống | Giấy báo tử lấy ở đâu | Khai tử ở đâu | Có thể làm từ xa |
|---|---|---|---|
| Mất ở bệnh viện tỉnh khác khi đi chữa bệnh | Cơ sở y tế nơi mất | UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng | Nộp trực tuyến hoặc qua bưu chính |
| Mất khi đi làm xa, đang tạm trú ở tỉnh khác | Cơ sở y tế, hoặc UBND cấp xã nơi mất, hoặc công an nếu tai nạn | UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng; hỏi rõ nơi đó là thường trú hay nơi tạm trú đang sống | Có |
| Không xác định được nơi cư trú cuối cùng | Nơi mất cấp | UBND cấp xã nơi người đó mất hoặc nơi phát hiện thi thể | Thường phải làm tại chỗ |
| Mất ở nước ngoài, nước sở tại đã khai tử | Giấy chứng tử của nước sở tại | Ghi vào Sổ hộ tịch việc khai tử tại cơ quan hộ tịch trong nước | Có thể, sau khi giấy đã được hợp pháp hoá |
“Nơi cư trú cuối cùng” là chỗ hay gây hỏi đáp. Người già về ở với con ở tỉnh khác vài năm, có đăng ký tạm trú, rồi mất: nơi nào là nơi cư trú cuối cùng? Đừng tự quyết; gọi bộ phận một cửa ở cả hai nơi hỏi trước khi nộp.
Mất ở bệnh viện tỉnh khác: việc làm trước khi rời đi
Nhiều gia đình vội đưa người thân về quê và quên giấy tờ. Trước khi rời bệnh viện, một người trong nhà lo riêng phần giấy:
- Nhận giấy báo tử do thủ trưởng cơ sở y tế cấp. Soát họ tên, năm sinh, số định danh, nơi mất, giờ ngày mất theo dương lịch.
- Hỏi bệnh viện đã gửi bản điện tử giấy báo tử lên hệ thống chưa. Nếu có, xã ở quê có thể khai thác dữ liệu mà không cần bản giấy theo Nghị định 07/2025.
- Xin giấy tờ phục vụ việc đưa người mất về quê nếu cần, theo hướng dẫn của bệnh viện.
- Xin bản sao hồ sơ bệnh án hoặc giấy tờ điều trị nếu sau này cần cho bảo hiểm xã hội trong trường hợp bệnh nghề nghiệp, tai nạn lao động.
- Chụp ảnh mọi giấy, gửi cho người ở quê để họ chuẩn bị khai tử.
- Giữ hoá đơn chi phí phát sinh: viện phí, vận chuyển. Đây là chi phí mai táng, điều trị cần biết khi tính các khoản trong di sản.
Về quê rồi thì đi khai tử như bình thường ở UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng, trong hạn 15 ngày kể từ ngày mất.
Làm từ xa: trực tuyến, bưu chính, uỷ quyền
Luật Hộ tịch 2014 cho nộp hồ sơ hộ tịch trực tiếp, qua bưu chính hoặc qua hệ thống đăng ký hộ tịch trực tuyến. Với người lo việc đang ở xa nơi khai tử, trực tuyến là cách nhanh nhất: đăng nhập Cổng Dịch vụ công quốc gia, chọn đúng UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng, đính kèm ảnh giấy báo tử.
Nếu gửi qua bưu chính, Nghị định 123/2015 yêu cầu gửi kèm lệ phí nếu không thuộc diện miễn, chi phí trả kết quả qua bưu chính, và bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh nhân thân. Người tiếp nhận ghi rõ cách trả kết quả trong giấy tiếp nhận. Khai tử đúng hạn của công dân cư trú trong nước thì được miễn lệ phí đăng ký.
Cách thứ ba là uỷ quyền cho người thân ở quê làm thay. Thông tư 04/2020 cho phép uỷ quyền đăng ký hộ tịch, trừ một số việc như kết hôn, nhận cha mẹ con; khai tử uỷ quyền được. Nếu người ở quê là vợ, chồng, con, cha mẹ hoặc người thân thích khác thì chính họ có trách nhiệm đi khai, không cần giấy uỷ quyền.
Câu nên hỏi trước khi gửi: “Cháu ở tỉnh khác, gửi hồ sơ khai tử cho bố qua bưu điện thì cần gửi kèm gì, kết quả gửi về địa chỉ nào được?” Một cuộc gọi trước đỡ một lần gửi thiếu.
Mất ở nước ngoài: giấy nước ngoài cần xử lý gì
Nếu người thân mất ở nước ngoài và cơ quan nước đó đã cấp giấy chứng tử, gia đình ở Việt Nam làm thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch việc khai tử đã giải quyết ở nước ngoài. Những việc cần chuẩn bị:
- Xin bản giấy chứng tử của nước sở tại, thường nhiều bản, trước khi rời nước đó hoặc nhờ người ở đó xin.
- Hợp pháp hoá lãnh sự giấy chứng tử, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó về cách làm.
- Dịch giấy sang tiếng Việt và chứng thực bản dịch theo quy định khi nộp ở Việt Nam.
- Nộp tờ khai theo mẫu kèm bản sao có chứng thực giấy tờ chứng minh việc khai tử đã được giải quyết ở nước ngoài.
- Nơi nộp theo Luật Hộ tịch 2014 là cơ quan đăng ký hộ tịch nơi cư trú của người có trách nhiệm khai tử. Luật ghi cấp huyện, nhưng từ 01/7/2025 không còn cấp huyện; hỏi UBND cấp xã nơi bạn cư trú về nơi tiếp nhận hiện nay.
- Nếu người mất là công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài và chưa được nước sở tại khai tử, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó có thẩm quyền đăng ký các việc hộ tịch cho công dân cư trú ở nước ngoài; liên hệ cơ quan đại diện.
Việc đưa thi hài hoặc tro cốt về nước là thủ tục khác, liên quan đến nhiều cơ quan ở cả hai nước. Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại sớm nhất có thể để được hướng dẫn.
Việc nào làm ở nơi mất, việc nào làm ở quê
Khi người mất ở xa, gia đình thường chia làm hai nhóm: một người ở nơi mất, một người ở quê. Bảng dưới giúp chia việc cho khỏi chồng chéo.
| Việc | Làm ở đâu | Ai nên làm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nhận và soát giấy báo tử | Nơi mất | Người đang ở cạnh người mất | Soát trước khi rời đi |
| Giấy tờ đưa người mất về | Nơi mất | Người đang ở cạnh người mất | Theo hướng dẫn của cơ sở y tế, cơ quan có thẩm quyền |
| Đăng ký khai tử | UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng, hoặc trực tuyến | Vợ, chồng, con hoặc người thân ở quê | Trong 15 ngày kể từ ngày mất |
| Xoá thường trú | Công an cấp xã nơi thường trú | Đại diện hộ gia đình | Kiểm tra trước, có thể đã tự xoá |
| Xoá tạm trú | Công an cấp xã nơi tạm trú | Người cùng ở nơi tạm trú, hoặc hỏi công an nơi đó | Người mất đang tạm trú ở tỉnh khác |
| Hồ sơ tử tuất | Công ty hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội | Thân nhân | Trong 90 ngày kể từ ngày mất |
Hai người liên lạc mỗi ngày một lần trong tuần đầu, gửi ảnh mọi giấy vừa nhận được. Người ở quê giữ bìa hồ sơ chung, người ở nơi mất gửi bản chính về bằng bưu chính có theo dõi, không gửi kèm đồ đạc.
Tình huống giả định: con mất khi đi làm ở nước ngoài
Anh Minh nhận tin em trai mất khi đang làm việc ở nước ngoài. Người đồng nghiệp của em ở đó báo, cơ quan nước sở tại đã cấp giấy chứng tử. Anh liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó, được hướng dẫn về việc đưa em về và việc giấy tờ.
Theo hướng dẫn, anh nhờ người ở đó xin ba bản giấy chứng tử, làm hợp pháp hoá lãnh sự cho giấy này. Khi giấy về đến nhà, anh mang đi dịch và chứng thực bản dịch, rồi cùng mẹ đến UBND cấp xã hỏi nơi tiếp nhận việc ghi vào sổ hộ tịch việc khai tử ở nước ngoài. Mẹ anh là người có trách nhiệm khai tử, đứng tên tờ khai.
Sau khi có trích lục ghi chú khai tử, nhà anh làm tiếp: xoá thường trú cho em, hỏi bảo hiểm xã hội nếu em từng đóng ở trong nước trước khi đi, và hỏi công ty đưa em đi làm về các khoản em còn được nhận.
Điều nhà anh Minh làm đúng: không chờ giấy về rồi mới hỏi, mà hỏi cơ quan đại diện ngay từ đầu. Mỗi bước giấy tờ ở nước ngoài mất nhiều tuần; biết trước thì làm song song.
Lỗi hay gặp khi người mất ở xa
Khai tử ở nơi mất thay vì nơi cư trú cuối cùng. Thấy tiện vì đang ở đó, nhưng nếu nơi cư trú cuối cùng xác định được thì phải khai ở đó. Khai sai thẩm quyền thì sau lại phải xử lý.
Mang giấy báo tử về mà không soát. Lúc rối nhất là lúc dễ sai nhất. Soát ngay tại bệnh viện, sửa tại chỗ nhanh hơn nhiều so với gửi lại từ quê.
Giấy nước ngoài chưa hợp pháp hoá. Mang giấy chứng tử nước ngoài nguyên bản đến nộp, bị trả. Hỏi trước về hợp pháp hoá lãnh sự và dịch thuật.
Hai nơi cùng khai. Người ở quê đi khai, người ở thành phố cũng nộp trực tuyến. Mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký tại một cơ quan; thống nhất một người.
Quên xoá tạm trú ở nơi đang sống. Người mất có tạm trú ở tỉnh khác thì cũng thuộc diện xoá đăng ký tạm trú. Báo công an nơi tạm trú.
Câu hỏi thường gặp
Bệnh viện tỉnh khác cấp giấy báo tử, xã ở quê có nhận không?
Có. Giấy báo tử do thủ trưởng cơ sở y tế nơi người đó mất cấp, không phụ thuộc tỉnh nào. Xã nơi cư trú cuối cùng dùng giấy này để khai tử.
Mất ở tỉnh khác thì hạn khai tử tính thế nào?
Vẫn là 15 ngày kể từ ngày mất theo Luật Hộ tịch 2014. Thời gian đưa người mất về quê không làm hạn này dài thêm, nên có thể nộp trực tuyến sớm.
Giấy chứng tử nước ngoài có cần hợp pháp hoá lãnh sự không?
Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp để dùng cho đăng ký hộ tịch ở Việt Nam phải được hợp pháp hoá lãnh sự, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế. Hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó.
Ghi vào sổ hộ tịch việc khai tử ở nước ngoài làm ở cấp nào?
Luật Hộ tịch 2014 ghi cấp huyện nơi cư trú của người có trách nhiệm khai tử. Từ 01/7/2025 không còn cấp huyện, nên hỏi UBND cấp xã nơi bạn cư trú để biết nơi tiếp nhận hiện nay. Luật Hộ tịch mới có hiệu lực từ 01/3/2027 cũng có thể đổi cách làm.
Người ở quê đã già, không đi khai tử được thì sao?
Có thể uỷ quyền cho người khác, hoặc nhờ trưởng thôn báo xã. Thông tư 04/2020 có quy định đăng ký khai tử lưu động khi người thân là người già, yếu, khuyết tật không đi đăng ký được.
Có cần khai tử lại ở Việt Nam nếu nước ngoài đã cấp giấy chứng tử không?
Không khai tử lại mà làm thủ tục ghi vào Sổ hộ tịch việc khai tử đã giải quyết ở nước ngoài. Kết quả là thông tin được cập nhật trong hệ thống hộ tịch Việt Nam, dùng cho các thủ tục sau.