Văn bản cam đoan trong việc hộ tịch chỉ dùng khi cơ quan đăng ký cho phép, thường lúc không còn giấy tờ hay không xác minh được ở nơi cũ. Bản cam đoan viết ngắn: cam đoan điều gì, trong khoảng thời gian nào, vì sao không có giấy tờ chứng minh, và câu nhận trách nhiệm trước pháp luật.
Cam đoan không phải cách để thay giấy tờ cho nhanh. Cơ quan hộ tịch phải giải thích cho người lập về trách nhiệm và hệ quả nếu cam đoan sai, và có thể từ chối hoặc đề nghị huỷ kết quả nếu phát hiện không đúng. Phần dưới chỉ ra những lúc cam đoan được dùng, cách viết, và những câu tuyệt đối không nên đưa vào.
Những lúc cơ quan hộ tịch cho lập văn bản cam đoan
Cam đoan không tự nhiên mà có; cơ quan hộ tịch cho phép trong một số trường hợp các văn bản hướng dẫn đã nêu. Hay gặp nhất:
| Trường hợp | Cam đoan về điều gì | Khi nào được dùng |
|---|---|---|
| Xin xác nhận tình trạng hôn nhân, từng ở nhiều nơi | Tình trạng hôn nhân trong thời gian ở nơi cũ | Sau 20 ngày gửi văn bản xác minh mà nơi cũ không trả lời |
| Xin lại giấy xác nhận để kết hôn, không nộp lại được giấy cũ | Tình trạng hôn nhân của bản thân | Không xác minh được với nơi dự định kết hôn trước đây |
| Đăng ký lại khai sinh | Đã đăng ký khai sinh nhưng không còn giữ bản chính giấy khai sinh | Cam đoan nằm ngay trong tờ khai đăng ký lại |
| Các trường hợp khác cơ quan hướng dẫn | Nội dung yêu cầu đăng ký | Khi cán bộ nói rõ được phép cam đoan |
Điểm chung: người lập cam đoan không tự chọn cam đoan thay cho giấy tờ, mà là cơ quan hộ tịch cho phép sau khi đã tìm cách xác minh. Nếu cán bộ chưa nhắc tới cam đoan, đừng tự viết sẵn một bản mang đến. Câu nên hỏi: "Trường hợp của em không còn giấy tờ và nơi cũ không trả lời, em có được lập văn bản cam đoan không ạ, nếu được thì theo mẫu nào?"
Bố cục một văn bản cam đoan
Nhiều nơi có mẫu sẵn; nếu không có mẫu, tự viết theo bố cục dưới đây, đủ mà không thừa, gói gọn trong một trang:
- Quốc hiệu, tiêu ngữ ở đầu trang, rồi tên văn bản: VĂN BẢN CAM ĐOAN, kèm một dòng nhỏ về việc gì, ví dụ "về tình trạng hôn nhân".
- Kính gửi: Uỷ ban nhân dân xã, phường nơi đang giải quyết hồ sơ.
- Thông tin người cam đoan: họ tên, ngày sinh, giấy tờ tuỳ thân (loại, số, nơi cấp, ngày cấp), nơi cư trú.
- Nội dung cam đoan: một hai câu nêu đúng điều cam đoan và khoảng thời gian, bằng ngày tháng năm cụ thể.
- Lý do không có giấy tờ: một câu, ví dụ nơi cư trú cũ đã được thông báo xác minh nhưng chưa có trả lời, hoặc giấy khai sinh bản chính bị thất lạc khi chuyển nhà.
- Câu nhận trách nhiệm: người cam đoan đã được giải thích về trách nhiệm, hệ quả pháp lý của việc cam đoan không đúng sự thật, và xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung cam đoan.
- Nơi, ngày viết, chữ ký và họ tên.
Viết tay hay đánh máy đều được, miễn rõ chữ. Ký tay, không dùng chữ ký ảnh dán vào. Nếu nơi nhận yêu cầu ký trước mặt cán bộ, mang bản chưa ký đến ký tại quầy.
Câu nên viết và câu không nên viết
Câu cam đoan tốt là câu hẹp và cụ thể. Ví dụ: "Trong thời gian cư trú tại phường… từ ngày 01/3/2015 đến ngày 30/8/2019, bản thân chưa đăng ký kết hôn với ai." Câu này nói đúng một điều, có khoảng thời gian rõ, cơ quan có thể đối chiếu khi cần.
Câu không nên viết là câu rộng, mơ hồ hoặc vượt quá điều mình biết chắc. "Từ trước tới nay chưa từng có quan hệ hôn nhân với bất kỳ ai ở bất kỳ đâu" nghe chắc chắn, nhưng nếu bạn từng chung sống như vợ chồng ở thời điểm mà pháp luật công nhận là hôn nhân, câu ấy thành sai. Đừng cam đoan thay người khác, đừng cam đoan về giấy tờ do người khác giữ.
Không chèn vào bản cam đoan những lời giải thích dài về hoàn cảnh, lời xin thông cảm, hay lời hứa sẽ bổ sung sau. Những thứ đó thuộc về đơn trình bày nếu cần. Bản cam đoan càng gọn, trách nhiệm càng rõ.
Một mẹo trước khi ký: đọc to từng câu, sau mỗi câu tự hỏi "nếu có người kiểm tra lại, mình có chứng minh được không, hoặc ít nhất mình có chắc không". Câu nào trả lời "không chắc" thì sửa cho hẹp lại hoặc bỏ đi.
Cam đoan trong tờ khai đăng ký lại khai sinh
Đây là trường hợp cam đoan hay gặp nhất mà nhiều người không nhận ra mình đang cam đoan. Theo Nghị định 123 năm 2015, hồ sơ đăng ký lại khai sinh gồm tờ khai theo mẫu, trong đó có lời cam đoan của người yêu cầu về việc đã đăng ký khai sinh nhưng không còn lưu giữ được bản chính giấy khai sinh. Tức là lời cam đoan nằm sẵn trong tờ khai; bạn ký tờ khai là đã cam đoan.
Kèm theo là bản sao toàn bộ hồ sơ, giấy tờ có thông tin liên quan đến nội dung khai sinh: học bạ, bằng tốt nghiệp, sổ bảo hiểm… Người đang là cán bộ, công chức, viên chức hoặc làm việc trong lực lượng vũ trang còn cần văn bản xác nhận của thủ trưởng cơ quan, đơn vị về các nội dung khai sinh khớp hồ sơ đơn vị đang quản lý.
Vì có lời cam đoan, phần nội dung khai sinh trong tờ khai đăng ký lại phải đúng như giấy tờ gốc từng có, không phải như bạn mong muốn bây giờ. Nếu có bản sao giấy khai sinh cũ hợp lệ thì nội dung ghi theo bản sao ấy; nếu không, nhưng các giấy tờ cá nhân thống nhất với nhau thì ghi theo nội dung thống nhất đó.
Thời hạn cũng dài hơn khai sinh thông thường: cơ quan có 05 ngày làm việc để kiểm tra, xác minh; nếu đăng ký lại ở nơi khác nơi đã đăng ký trước đây thì còn gửi văn bản hỏi nơi cũ xem sổ hộ tịch còn lưu không. Chuẩn bị tinh thần chờ, đừng đi vào sát hạn cần dùng giấy.
Mẫu văn bản cam đoan điền sẵn (tự soạn, chi tiết là giả định)
Mẫu cho trường hợp chị Thu ở phần sau, cam đoan về tình trạng hôn nhân trong một khoảng thời gian. Thay phần in nghiêng bằng thông tin của bạn, chỉ dùng khi cơ quan đã cho phép:
- CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM. Độc lập - Tự do - Hạnh phúc.
- VĂN BẢN CAM ĐOAN về tình trạng hôn nhân.
- Kính gửi: Uỷ ban nhân dân phường Hoà Thuận.
- Người cam đoan: Phạm Thị Thu, sinh ngày …, thẻ căn cước số … cấp ngày …, nơi thường trú hiện nay ….
- Nội dung cam đoan: trong thời gian cư trú tại xã…, tỉnh… từ ngày 01/9/2012 đến ngày 31/12/2016, bản thân chưa đăng ký kết hôn với ai.
- Lý do lập văn bản: cơ quan đã gửi văn bản đề nghị xác minh tới nơi cư trú trên nhưng quá thời hạn chưa nhận được trả lời.
- Người cam đoan đã được giải thích về trách nhiệm, hệ quả pháp lý của việc cam đoan không đúng sự thật và xin chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung trên.
- Phường Hoà Thuận, ngày… tháng… năm…; người cam đoan ký, ghi rõ họ tên.
Khoảng thời gian trong mẫu phải trùng với khoảng thời gian bạn đã khai trong tờ khai xác nhận tình trạng hôn nhân. Lệch một tháng giữa hai giấy là cán bộ phải hỏi lại.
Hệ quả nếu cam đoan không đúng
Bị từ chối giải quyết. Nếu có cơ sở xác định nội dung cam đoan không đúng sự thật, cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối giải quyết yêu cầu.
Kết quả đã cấp có thể bị huỷ. Kể cả khi giấy đã được cấp, cơ quan đăng ký hộ tịch có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền huỷ bỏ kết quả. Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân bị huỷ kéo theo cả những việc đã làm bằng giấy ấy gặp rắc rối.
Trách nhiệm theo quy định khác. Tuỳ mức độ, việc khai báo gian dối trong giấy tờ có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Đây là lý do cán bộ phải giải thích hệ quả trước khi cho bạn ký.
Ảnh hưởng tới người khác. Cam đoan sai về tình trạng hôn nhân có thể làm người kết hôn với bạn gặp rắc rối pháp lý, hoặc ảnh hưởng tới quyền lợi về tài sản của người khác. Một chữ ký vội có thể kéo theo nhiều năm giải quyết.
Trường hợp chị Thu: xin xác nhận độc thân sau nhiều năm làm xa
Chị Thu từng thường trú ở ba tỉnh. Chị cần giấy xác nhận để đăng ký kết hôn. Quá trình đi qua cam đoan như sau:
- Chị điền tờ khai, liệt kê đủ ba nơi thường trú kèm thời gian từ tháng năm đến tháng năm.
- Chị không tự chứng minh được tình trạng ở nơi thứ nhất, nên Uỷ ban nhân dân xã nơi nộp gửi văn bản đề nghị xác minh.
- Chị giữ giấy hẹn, hỏi: "Nếu nơi cũ chậm trả lời thì em làm thế nào ạ?" Cán bộ giải thích quy định về mốc 20 ngày.
- Hết 20 ngày không có trả lời, cán bộ cho chị lập văn bản cam đoan về tình trạng hôn nhân trong thời gian ở nơi thứ nhất, và giải thích hệ quả nếu cam đoan sai.
- Chị viết bản cam đoan một trang, đúng khoảng thời gian, ký tại quầy.
- Hồ sơ tiếp tục được giải quyết; chị nhận giấy xác nhận có ghi đúng mục đích kết hôn.
Điều chị Thu làm đúng: không viết cam đoan sẵn từ đầu để "cho nhanh", chờ cơ quan cho phép, và chỉ cam đoan cho đúng khoảng thời gian chưa xác minh được.
Cam đoan, đơn trình bày, văn bản xác nhận: đừng lẫn
Ba loại giấy này hay bị gọi lẫn ở quầy. Dùng nhầm loại là bị trả lại viết lại:
| Loại | Ai viết, ai ký | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Văn bản cam đoan | Người yêu cầu tự viết, tự ký, nhận trách nhiệm | Thay chứng cứ khi cơ quan cho phép |
| Đơn trình bày | Người yêu cầu viết, ký | Kể lại sự việc, giải thích hoàn cảnh để cơ quan xem xét |
| Văn bản xác nhận | Cơ quan, đơn vị, người làm chứng ký | Một bên thứ ba khẳng định một thông tin |
| Văn bản của người làm chứng | Người làm chứng ký | Ví dụ xác nhận việc sinh khi không có giấy chứng sinh |
Văn bản cam đoan thông thường không cần chứng thực chữ ký, vì người lập thường ký trước mặt cán bộ hoặc nộp kèm hồ sơ do chính mình đứng tên. Nếu nơi nhận yêu cầu khác, làm theo hướng dẫn của họ.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào được lập văn bản cam đoan trong thủ tục hộ tịch?
Khi cơ quan đăng ký hộ tịch cho phép, thường là lúc không còn giấy tờ hoặc đã gửi văn bản xác minh mà nơi cũ không trả lời đúng hạn. Ví dụ hay gặp là xác nhận tình trạng hôn nhân cho thời gian ở nơi cũ, hoặc đăng ký lại khai sinh khi không còn bản chính.
Cam đoan sai thì bị xử lý thế nào?
Cơ quan đăng ký hộ tịch từ chối giải quyết, hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền huỷ bỏ kết quả đã cấp nếu có cơ sở xác định cam đoan không đúng sự thật. Tuỳ mức độ còn có thể bị xử lý theo quy định khác.
Văn bản cam đoan có phải công chứng hay chứng thực không?
Thông thường không, người lập ký và nộp kèm hồ sơ của mình, nhiều nơi yêu cầu ký trước mặt cán bộ. Nếu nơi nhận có yêu cầu riêng thì làm theo hướng dẫn của họ.
Có nên viết sẵn bản cam đoan mang theo cho nhanh không?
Không nên. Cam đoan chỉ dùng khi cơ quan cho phép sau khi đã tìm cách xác minh. Mang sẵn bản cam đoan dễ khiến cán bộ hiểu là bạn muốn bỏ qua bước chứng minh.
Một bản cam đoan nên dài bao nhiêu?
Gọn trong một trang là đủ: thông tin người cam đoan, điều cam đoan với khoảng thời gian cụ thể, lý do không có giấy tờ và câu nhận trách nhiệm. Kể lể hoàn cảnh thuộc về đơn trình bày, không đưa vào đây.
Có được cam đoan thay cho cha mẹ đã già không?
Không nên cam đoan về điều thuộc về người khác. Người cam đoan chịu trách nhiệm về điều mình biết; nếu cha mẹ không tự viết được, hỏi cán bộ cách để cha mẹ điểm chỉ hoặc có người làm chứng theo quy định.