Khi người thân nằm viện, đừng cố làm mọi việc giấy tờ cùng lúc. Xếp theo độ gấp: việc có hạn luật định (khai sinh trong 60 ngày, khai tử trong 15 ngày) và việc liên quan đến tiền sinh hoạt làm trước; việc không có hạn như đổi căn cước theo tuổi để sau khi ra viện. Phần lớn việc gấp người nhà làm được mà không cần người bệnh ra khỏi giường.
Bài này dành cho người đang chạy giữa phòng bệnh và nhà, thường kiệt sức và dễ quên: cách xếp việc, việc nào tự làm ngay, việc nào cần chữ ký của người bệnh và lấy chữ ký đó ra sao ngay tại viện, giấy tờ viện cấp cần giữ, và những lỗi làm mất thêm sức người chăm bệnh.
Xếp việc theo độ gấp
Ghi hết các việc đang treo ra giấy, rồi xếp vào bảng. Ba nhóm, ba nhịp.
| Nhóm | Ví dụ | Ai làm | Khi nào |
|---|---|---|---|
| Có hạn luật định | Khai sinh cho em bé khi mẹ còn nằm viện (60 ngày từ ngày sinh); khai tử nếu người nhà khác vừa mất (15 ngày); đăng ký thường trú cho bé (tối đa 60 ngày từ ngày khai sinh) | Người thân có trách nhiệm theo luật, không cần uỷ quyền | Tuần đầu |
| Liên quan đến tiền sinh hoạt | Lương hưu, trợ cấp đến kỳ mà giấy uỷ quyền hết hạn; giấy tờ cần cho thanh toán bảo hiểm | Người được uỷ quyền; cần chữ ký người bệnh | Trước kỳ chi trả |
| Không có hạn gấp | Đổi căn cước theo tuổi, cấp đổi do địa chỉ thay đổi, xin trích lục dự phòng | Người bệnh tự làm sau, hoặc uỷ quyền | Sau khi ra viện |
Đọc lại cột “ai làm”: nhóm một gần như luôn làm ngay được mà không làm phiền người bệnh. Nhóm hai mới là chỗ khó, vì cần chữ ký của người đang yếu. Nhóm ba thì cứ để đó, ghi vào sổ, ra viện tính tiếp; thẻ căn cước còn hạn vẫn dùng bình thường trong thời gian nằm viện.
Việc người nhà làm ngay, không cần người bệnh ký
Những việc dưới đây luật giao thẳng cho người thân hoặc chỉ cần thông tin, không cần người đang nằm viện ký gì:
- Khai sinh cho em bé khi mẹ còn nằm viện. Bố đi được thì bố đi; bố cũng không đi được thì ông bà, người thân thích khác đi, không cần giấy uỷ quyền nhưng phải thống nhất nội dung khai với cha mẹ. Mang giấy chứng sinh viện cấp.
- Đăng ký thường trú, tạm trú cho bé nếu người làm là cha, mẹ, chủ hộ hoặc người giám hộ.
- Khai tử cho người khác trong nhà (nếu có chuyện buồn trùng lúc): vợ, chồng, con, cha, mẹ, người thân thích khác có trách nhiệm đi.
- Báo vắng, hoãn lịch các cuộc hẹn hành chính của người bệnh: gọi nơi đã hẹn, báo lý do, xin lịch mới.
- Gom giấy tờ: tìm thẻ căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, giấy uỷ quyền cũ, sổ ghi các kỳ lương hưu, để chung một chỗ ở nhà, không mang hết vào viện.
Với khai sinh, nếu mẹ bé cầm được điện thoại, có thể nộp trực tuyến từ giường bệnh. Nộp trên mạng hay để người nhà ra quầy, chọn đường nào ít phải chạy hơn. Người ra quầy thay nên mang theo tin nhắn đã thống nhất tên bé với mẹ, để khỏi phải gọi vào viện giữa giờ khám.
Việc cần chữ ký người bệnh: lấy chữ ký ngay tại viện
Một số việc bắt buộc người bệnh ký trước người chứng thực hoặc công chứng viên, ví dụ giấy uỷ quyền nhận lương hưu (phải chứng thực theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024). Các bước:
- Kiểm tình trạng người bệnh. Người bệnh còn tỉnh, hiểu mình ký gì không? Nếu đang hôn mê, an thần nặng, thì không ký được; chờ hoặc tìm đường khác.
- Hỏi bác sĩ điều trị giờ nào trong ngày người bệnh tỉnh táo nhất, có ngồi dậy được không.
- Chuẩn bị giấy cần ký, đọc trước cho người bệnh nghe nội dung, để trống chỗ ký.
- Liên hệ bên chứng thực hoặc công chứng. Luật Công chứng 2024 cho công chứng ngoài trụ sở với người đang điều trị nội trú hoặc không đi lại được vì sức khoẻ. Với chứng thực chữ ký ở xã, hỏi xem có làm ngoài trụ sở không.
- Báo khoa phòng trước giờ hẹn để không trùng giờ thăm khám, thủ thuật.
- Buổi ký: người bệnh ký trước mặt người chứng thực, công chứng viên; người nhà mang căn cước của cả hai bên.
- Mang giấy đã ký đi nộp ngay, đừng để giấy nằm trong túi đồ ở viện.
Phần soạn nội dung giấy uỷ quyền, việc nào nên giao, việc nào giữ lại, thuộc bài khác. Ở đây chỉ cần nhớ: chữ ký phải là của người bệnh, ký khi tỉnh táo, trước người có thẩm quyền.
Việc bắt buộc có mặt: chờ ra viện hay xin làm tại chỗ
Căn cước cần thu ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt, hộ chiếu gắn chíp lần đầu cũng thế. Người nằm viện ngắn ngày thì gần như luôn nên chờ ra viện, vì thẻ còn hạn vẫn dùng được và việc đổi không gấp.
Người nằm viện dài ngày mà cần thẻ ngay (thẻ bị mất, cần cho thủ tục khác), xem trước có làm trực tuyến được không: cấp lại khi mất, hư hỏng có thể dùng dữ liệu sinh trắc đã thu lần gần nhất. Nếu bắt buộc thu lại, Luật Căn cước 2023 cho cơ quan quản lý căn cước tổ chức làm thủ tục tại cơ quan, đơn vị khác hoặc tại chỗ ở của công dân trong trường hợp cần thiết; người nhà hỏi công an xã nơi người bệnh cư trú xem có bố trí được không.
Đăng ký kết hôn khi một bên ốm bệnh không đi được, nếu cả hai cùng thường trú trên một xã, có thể xin xã đăng ký lưu động. Nhưng nếu người bệnh đang ở viện tỉnh khác, việc này thường nên chờ.
Câu nên hỏi bác sĩ trước khi quyết định chờ: “Dự kiến khoảng bao lâu thì bệnh nhân ra viện, sau khi ra có đi lại được không?”. Câu trả lời quyết định nhóm việc này đi đường nào.
Trong lúc chờ, ghi các việc bắt buộc có mặt vào một danh sách riêng, kèm nơi làm và giấy cần mang. Ngày ra viện, người bệnh còn yếu; gom các việc này vào một hai buổi gần nhà, chọn giờ vắng, có người đưa đi, thay vì rải ra nhiều ngày.
Giấy tờ viện cấp cần giữ
Giấy tờ phát ra trong thời gian nằm viện thường bị nhét chung với hoá đơn, rồi thất lạc. Những tờ cần giữ bản gốc:
- Giấy chứng sinh của em bé: dùng để khai sinh. Mất thì phải xin cấp lại hoặc dùng giấy tờ thay thế, mất thêm thời gian.
- Giấy ra viện: nhiều thủ tục bảo hiểm, nghỉ việc cần đến.
- Giấy chuyển viện, tóm tắt hồ sơ bệnh án nếu có: dùng cho thanh toán bảo hiểm, cho lần khám sau.
- Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội nếu được cấp: người lao động nộp cho nơi làm việc.
- Giấy báo tử, nếu chuyện buồn xảy ra: dùng để khai tử, làm các thủ tục sau.
- Hoá đơn, biên lai viện phí: giữ theo từng đợt.
Mua một bìa nhựa có nút bấm, để tất cả vào đó, ghi ngày nhận lên góc mỗi tờ bằng bút chì. Chụp mỗi tờ một tấm ngay khi nhận, lưu vào một thư mục riêng trên điện thoại. Khi người thân khác vào thay ca trực, họ biết ngay giấy nào đã có, giấy nào còn chờ viện cấp.
Tình huống giả định: chị Yến sinh con, chồng nằm viện
Chị Yến sinh mổ, phải nằm viện thêm năm ngày. Cùng tuần, chồng chị bị tai nạn xe, nằm ở viện khác, gãy chân. Mẹ chồng chị 62 tuổi ở nhà trông đứa lớn. Bố chồng nhận lương hưu theo uỷ quyền cho chồng chị, mà giấy uỷ quyền đó sắp hết hạn 12 tháng.
Chị liệt kê ra giấy. Khai sinh cho bé: còn gần hai tháng, nhưng bà nội đi được, không cần uỷ quyền, chỉ cần thống nhất tên bé với chị qua tin nhắn. Bà cầm giấy chứng sinh đi trong tuần đầu. Lương hưu của ông: ông khoẻ, ông tự đi nhận tháng này, chuyện làm lại giấy uỷ quyền để chồng chị ra viện rồi tính. Thẻ căn cước của chồng chị đến tuổi đổi: để sau.
Ba việc, chỉ một việc phải làm ngay, và người làm là bà nội. Không ai phải rời giường bệnh. Nếu chị cố làm cả ba trong tuần đó, vừa không đủ sức, vừa có việc phải làm lại.
Một tháng sau, khi chồng chị ra viện, đi lại bằng nạng, ông đưa con trai ra xã chứng thực giấy uỷ quyền mới, cùng buổi chồng chị hỏi luôn lịch đổi căn cước. Những việc để sau vẫn được làm, chỉ là làm khi người trong nhà đã đủ sức.
Lỗi hay gặp khi lo giấy tờ cho người nằm viện
Những chỗ người chăm bệnh hay mất thêm sức:
- Đưa giấy cho người bệnh ký lúc mệt, đang truyền thuốc, rồi bên chứng thực từ chối vì người ký không tỉnh táo.
- Ký sẵn giấy ở giường rồi mang đi chứng thực: chữ ký phải ký trước mặt người chứng thực.
- Để quá hạn khai sinh vì nghĩ phải chờ mẹ bé ra viện.
- Mất giấy chứng sinh trong túi đồ của viện.
- Chạy đi đổi căn cước cho người bệnh trong khi thẻ cũ còn hạn, không có việc gì gấp.
- Một mình gánh hết, không giao việc cho người thân khác. Lập danh sách và chia ngay: người trông bệnh, người chạy giấy tờ, người lo việc nhà.
Nếu người bệnh có nguy cơ không qua khỏi và gia đình có việc tài sản, thừa kế cần sắp xếp, đó là phần nên hỏi luật sư hoặc tổ chức công chứng, không tự xoay xở giữa hành lang viện. Còn với giấy tờ hằng ngày, nguyên tắc chỉ có một: người chăm bệnh lo sức khoẻ trước, giấy tờ nào không có hạn thì cứ để người khác hoặc để sau.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ còn nằm viện thì ai đi khai sinh cho bé?
Bố đi; bố không đi được thì ông, bà hoặc người thân thích khác đi. Thông tư 04/2020/TT-BTP cho người thân đi khai sinh không cần văn bản uỷ quyền của cha mẹ, nhưng phải thống nhất với cha mẹ về nội dung khai.
Công chứng viên có vào bệnh viện làm việc được không?
Luật Công chứng 2024 cho công chứng ngoài trụ sở khi người yêu cầu đang điều trị nội trú hoặc không thể đi lại vì lý do sức khoẻ. Liên hệ tổ chức hành nghề công chứng để hẹn giờ.
Người đang nằm viện có ký giấy uỷ quyền được không?
Được, nếu còn tỉnh táo và hiểu nội dung mình ký. Chữ ký phải ký trước mặt người chứng thực hoặc công chứng viên. Đang hôn mê, an thần nặng thì không ký được.
Thẻ căn cước sắp hết hạn trong lúc nằm viện thì sao?
Không cần vội. Chờ ra viện rồi làm, hoặc nếu bắt buộc thu lại sinh trắc mà nằm viện lâu, hỏi công an xã có bố trí làm tại chỗ được không. Trường hợp mất thẻ có thể cấp lại trực tuyến.
Giấy chứng sinh bị mất thì khai sinh thế nào?
Luật Hộ tịch 2014 cho phép không có giấy chứng sinh thì nộp văn bản của người làm chứng xác nhận việc sinh; không có người làm chứng thì có giấy cam đoan về việc sinh. Nên hỏi viện xin cấp lại trước.
Có cần báo cơ quan bảo hiểm xã hội khi người nhận lương hưu nằm viện không?
Nằm viện không làm thay đổi quyền hưởng lương hưu. Việc cần lo là người nhận tiền: nếu nhận qua uỷ quyền, kiểm giấy uỷ quyền còn trong 12 tháng; nếu nhận qua tài khoản, tiền vẫn về tài khoản như thường.