Khi người thân ở nước ngoài nhờ, người ở nhà chia việc làm ba nhóm. Nhóm làm ngay được vì luật giao thẳng cho người thân, như khai tử cho cha mẹ chung. Nhóm cần văn bản uỷ quyền gửi về, như xin trích lục, đăng ký xe. Nhóm không ai làm thay được, như kết hôn, làm căn cước cần thu sinh trắc.
Phân nhóm sớm giúp tránh cảnh người ở nhà ra quầy mấy lần rồi mới biết thiếu một tờ giấy phải gửi từ bên kia về, mất ba tuần chuyển phát. Bài dưới đây đi theo góc người ở nhà: nhận việc, phân loại, nhắn đúng thứ cần gửi, rồi đi nộp. Phần người ở nước ngoài tự làm thủ tục tại cơ quan đại diện, và phần soạn nội dung giấy uỷ quyền, thuộc những bài khác; ở đây chỉ nói đủ để hai đầu phối hợp không vấp.
Ba nhóm việc theo góc người ở nhà
Các ví dụ dưới đây là những việc người đi lao động, du học, định cư hay nhờ nhất.
| Nhóm | Ví dụ | Người ở nhà cần gì |
|---|---|---|
| Làm ngay, không cần uỷ quyền | Khai tử cho cha hoặc mẹ đã mất; khai sinh cho con của người ở nước ngoài khi cha mẹ cháu không thể đi; chủ hộ khai kèm thành viên trong hộ khi cả hộ chuyển chỗ ở | Giấy tờ tuỳ thân của mình, giấy tờ của người được làm, thông tin đã thống nhất |
| Cần văn bản uỷ quyền, người thân gần không phải chứng thực | Xin trích lục, bản sao giấy tờ hộ tịch; xác nhận tình trạng hôn nhân; cải chính hộ tịch | Văn bản uỷ quyền của người ở nước ngoài; người nhận là ông, bà, cha, mẹ, con, vợ, chồng, anh, chị, em ruột thì không phải chứng thực |
| Cần văn bản uỷ quyền có chứng thực hoặc công chứng | Đăng ký xe đứng tên người ở nước ngoài; nhận lương hưu, trợ cấp thay | Văn bản uỷ quyền chứng thực hoặc công chứng, gửi bản gốc về |
| Không làm thay được | Đăng ký kết hôn; cấp căn cước cần thu ảnh, vân tay; cấp hộ chiếu gắn chíp lần đầu | Người đó phải tự làm, trong nước hoặc tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tuỳ thủ tục |
Với nhóm hai, dù không phải chứng thực, văn bản uỷ quyền vẫn phải có. Nơi nhận có thể yêu cầu bản gốc có chữ ký tay; hỏi trước xem bản chụp hoặc bản điện tử có được chấp nhận không.
Nhận việc từ người ở nước ngoài: các bước
Thứ tự làm việc giữa hai đầu, để một lần gửi giấy là đủ:
- Ghi lại việc được nhờ bằng chữ. Người ở nước ngoài nhắn rõ: việc gì, dùng vào đâu, cần mấy bản, hạn chót ngày nào.
- Người ở nhà hỏi nơi nộp trước. Ra bộ phận một cửa hoặc xem thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, hỏi: “Em làm thay anh trai đang ở nước ngoài, cần văn bản uỷ quyền dạng nào, có phải chứng thực không, nhận bản chụp không?”.
- Nhắn lại cho người ở nước ngoài một danh sách duy nhất: giấy uỷ quyền ghi những gì, cần chứng thực ở đâu, kèm bản chụp giấy tờ nào.
- Người ở nước ngoài lập giấy và chứng thực nếu cần. Theo quy định hiện hành về chứng thực, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có thể chứng thực chữ ký; nên hỏi lịch hẹn trước vì nhiều nơi phải đặt chỗ.
- Gửi bản gốc về bằng chuyển phát có theo dõi. Chụp toàn bộ trước khi gửi; người ở nhà nhận xong chụp lại báo đã nhận.
- Người ở nhà đi nộp, mang giấy uỷ quyền gốc, căn cước của mình, giấy tờ cho thấy quan hệ nếu là người thân gần.
- Nhận kết quả và gửi đi. Hỏi trước người ở nước ngoài cần bản gốc gửi sang hay chỉ cần bản chụp.
Giấy uỷ quyền lập trước cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, không phải cơ quan đại diện Việt Nam, thường phải dịch và hợp pháp hoá lãnh sự mới dùng được ở Việt Nam theo quy định hiện hành. Đường này lâu và tốn hơn; hỏi nơi nộp trước khi chọn.
Mẫu tin nhắn gửi người ở nước ngoài
Người ở nhà nên gửi một tin nhắn đủ ý, để bên kia làm một lần đúng. Mẫu dưới đây cho việc xin trích lục khai sinh thay em gái đang du học:
- “Em ơi, chị đã hỏi xã rồi. Em làm giúp chị một giấy uỷ quyền, nội dung: em uỷ quyền cho chị xin cấp bản sao trích lục khai sinh của em, số lượng ba bản.”
- “Ghi đủ họ tên, ngày sinh, số định danh của em và của chị. Chị là chị ruột nên giấy này không phải chứng thực, em chỉ cần ký tay.”
- “Xã nhận bản chụp có chữ ký nhưng để chắc, em ký hai bản, gửi bản gốc về theo đường chuyển phát có mã theo dõi.”
- “Kèm theo, em chụp gửi chị trang thông tin của hộ chiếu hoặc căn cước của em.”
- “Chị cần trước ngày 20. Gửi xong nhắn chị mã theo dõi.”
Mẫu này áp vào việc cần chứng thực thì thêm một dòng: “Giấy này phải chứng thực chữ ký; em hẹn cơ quan đại diện Việt Nam bên đó, ký trước mặt cán bộ.” Không cần giải thích luật cho bên kia, chỉ cần nói đúng việc họ phải làm.
Gửi tin nhắn xong, xin người ở nước ngoài trả lời lại bằng một câu xác nhận từng gạch đầu dòng. Khác múi giờ, một câu hỏi qua lại có khi mất cả ngày; xác nhận một lần cho đủ đỡ phải gọi giữa đêm.
Việc người ở nước ngoài phải tự làm, người ở nhà chỉ chuẩn bị
Kết hôn, đăng ký lại kết hôn, nhận cha, mẹ, con không uỷ quyền được, và lúc nhận kết quả các bên phải có mặt. Người ở nhà có thể giúp gom giấy tờ trong nước, như xin trích lục, xác nhận tình trạng hôn nhân theo uỷ quyền, rồi gửi sang.
Thẻ căn cước cho người từ 14 tuổi cần thu ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt, nên người ở nước ngoài phải về làm, trừ các trường hợp cấp lại khi mất thẻ hoặc đổi theo yêu cầu do sắp xếp đơn vị hành chính có thể làm trực tuyến bằng dữ liệu cũ. Người ở nhà không cầm tài khoản định danh của người thân để làm thay.
Hộ chiếu gắn chíp lần đầu cũng phải chụp ảnh, thu vân tay của người đề nghị. Người ở nước ngoài làm tại cơ quan đại diện Việt Nam nơi họ đang ở, hoặc khi về nước.
Với những việc này, phần việc của người ở nhà là chuẩn bị sẵn những giấy tờ trong nước mà người kia sẽ cần, và nắm lịch về nước của họ để hẹn trước nơi làm, tránh việc về một tuần mà chạy không kịp.
Một danh sách nhỏ người ở nhà nên giữ cho người thân sắp về: ngày về, ngày đi, những thủ tục cần làm, nơi làm từng việc, giấy tờ gốc đang để ở đâu trong nhà. Người về nước chỉ cần mở danh sách ra là biết sáng nào đi đâu, mang gì, không phải gọi hỏi mỗi lần.
Lỗi hay gặp khi làm thay cho người ở nước ngoài
Những chỗ làm hỏng nhiều thời gian nhất, vì mỗi lần sai là thêm một vòng gửi giấy qua lại:
- Người ở nước ngoài lập giấy trước khi người ở nhà hỏi nơi nộp, giấy thiếu nội dung, phải làm lại.
- Giấy uỷ quyền ghi chung chung “làm mọi thủ tục giấy tờ”, nơi nhận không chấp nhận vì không rõ việc.
- Ký giấy trước cơ quan nước ngoài mà không hợp pháp hoá, về đến Việt Nam không dùng được cho việc cần chứng thực.
- Gửi bản gốc bằng thư thường, thất lạc, không có mã theo dõi.
- Người ở nhà dùng tài khoản định danh của người ở nước ngoài để nộp hồ sơ, đến bước xác thực khuôn mặt thì kẹt, lại còn rủi ro về tài khoản.
- Hai anh chị em ở nhà cùng nhận việc, mỗi người đi một nơi, nộp trùng.
- Quên rằng mã xác thực gửi về số điện thoại của người ở nước ngoài; số đó đã tắt từ khi họ đi.
Cách giảm lỗi gọn nhất: một người ở nhà nhận việc, một nhóm tin nhắn chung ghi lại mọi giấy đã gửi, ngày gửi, mã theo dõi, ngày nộp và kết quả. Lúc có người khác vào giúp, họ đọc nhóm tin nhắn là nắm hết.
Tình huống giả định: chị Lụa ở nhà, em trai đi lao động
Em trai chị Lụa đi lao động ở nước ngoài ba năm. Anh muốn bán chiếc xe máy đứng tên mình đang để ở nhà và nhờ chị lo giấy tờ, đồng thời xin hai bản trích lục khai sinh để bổ sung hồ sơ bên đó.
Chị chia việc. Trích lục là việc hộ tịch, chị là chị ruột nên giấy uỷ quyền không phải chứng thực; em trai ký tay, gửi về. Việc đăng ký xe thì khác: người được uỷ quyền đến giải quyết thủ tục đăng ký xe phải xuất trình giấy tờ tuỳ thân và nộp văn bản uỷ quyền có công chứng hoặc chứng thực. Còn chuyện mua bán xe, nội dung uỷ quyền cụ thể cần soạn kỹ, chị đi hỏi tổ chức công chứng.
Chị nhắn em trai một tin duy nhất gồm cả hai giấy, dặn em hẹn cơ quan đại diện Việt Nam để chứng thực giấy liên quan đến xe. Ba tuần sau giấy về; chị xin trích lục trong một buổi sáng, phần xe làm tiếp theo hướng dẫn của nơi công chứng. Nếu chị đi hỏi từng việc một rồi mới nhắn, em trai đã phải gửi hai lần.
Một chi tiết nhỏ chị làm đúng: trước khi em trai gửi giấy, chị chụp lại toàn bộ giấy tờ xe đang ở nhà và gửi sang, để em đối chiếu số khung, số máy, biển số khi lập giấy. Giấy uỷ quyền ghi sai một số là phải làm lại từ đầu, lại thêm ba tuần chờ chuyển phát.
Câu hỏi thường gặp
Người ở nước ngoài uỷ quyền cho người nhà xin trích lục có phải chứng thực không?
Nếu người được uỷ quyền là ông, bà, cha, mẹ, con, vợ, chồng, anh, chị, em ruột thì văn bản uỷ quyền đăng ký hộ tịch không phải chứng thực. Người khác thì phải chứng thực. Văn bản uỷ quyền vẫn phải có.
Chứng thực chữ ký ở nước ngoài làm ở đâu?
Theo quy định hiện hành về chứng thực, người ở nước ngoài có thể chứng thực tại cơ quan đại diện Việt Nam nơi họ ở. Giấy lập trước cơ quan nước ngoài thường phải dịch và hợp pháp hoá lãnh sự. Hỏi nơi nộp ở Việt Nam trước khi chọn.
Người ở nhà có làm căn cước thay cho người ở nước ngoài được không?
Không với các trường hợp phải thu ảnh, vân tay, mống mắt. Cấp lại khi mất thẻ hoặc đổi theo yêu cầu do sắp xếp đơn vị hành chính có thể làm trực tuyến, nhưng do chính người đó thao tác bằng tài khoản của mình.
Có gửi giấy uỷ quyền qua thư điện tử được không?
Tuỳ nơi nhận. Có nơi nhận bản chụp có chữ ký cho việc đơn giản, có nơi yêu cầu bản gốc, nhất là khi phải chứng thực. Hỏi trước rồi mới bảo người ở nước ngoài gửi, tránh gửi hai lần.
Cha mẹ mất trong khi con ở nước ngoài, người ở nhà khai tử được không?
Được. Vợ, chồng, con, cha, mẹ hoặc người thân thích khác của người mất có trách nhiệm đi đăng ký khai tử trong 15 ngày, không cần uỷ quyền của anh chị em ở nước ngoài. Người ở nhà nhận trích lục rồi gửi bản chụp sang.
Người ở nước ngoài có nhờ người nhà đăng ký kết hôn thay được không?
Không. Đăng ký kết hôn không uỷ quyền được. Một bên có thể trực tiếp nộp hồ sơ mà không cần uỷ quyền của bên kia, nhưng lúc nhận kết quả cả hai bên phải có mặt.