Tờ khai cải chính hộ tịch cần nói rõ bốn điều: thông tin nào đang ghi sai, ghi sai thành gì, phải sửa lại là gì, và căn cứ nào chứng minh cái đúng. Thiếu một trong bốn là cán bộ không đủ cơ sở để giải quyết. Với thay đổi họ tên cho người dưới 18 tuổi, tờ khai còn phải thể hiện sự đồng ý của cha mẹ, và của chính người con nếu đã đủ 9 tuổi.
Nhiều người nghĩ cái khó của cải chính là giấy tờ. Thật ra hồ sơ hay bị từ chối vì phần nội dung đề nghị viết sai hướng: xin "sửa cho khớp" chứ không chỉ ra được chỗ sai khi đăng ký. Bài này chỉ cách viết phần ấy, phân biệt cải chính với thay đổi, và các trường hợp không được chấp nhận.
Cải chính, thay đổi, bổ sung: chọn đúng tên việc trước
Cải chính. Là sửa thông tin cá nhân trong Sổ hộ tịch hoặc bản chính giấy tờ hộ tịch, chỉ khi có đủ căn cứ xác định có sai sót do lỗi của công chức hộ tịch hoặc của người đi đăng ký. Ví dụ giấy khai sinh ghi ngày sinh khác giấy chứng sinh.
Thay đổi. Là đổi họ, chữ đệm, tên khi có căn cứ theo pháp luật dân sự, hoặc đổi thông tin cha mẹ sau khi được nhận làm con nuôi. Ở đây không có ai ghi sai; người yêu cầu muốn đổi vì một lý do được luật cho phép.
Bổ sung. Là ghi thêm thông tin còn trống trong giấy tờ hộ tịch, ví dụ giấy khai sinh cũ để trống ô quê quán hay dân tộc.
Vì sao phải chọn đúng. Mỗi việc có căn cứ khác nhau. Ghi "cải chính" cho một việc thật ra là thay đổi tên theo ý muốn thì cán bộ sẽ hỏi chỗ sai ở đâu, và bạn không trả lời được. Trên tờ khai thường có ô đánh dấu loại việc; đánh đúng ô trước rồi mới viết nội dung.
Phần nội dung đề nghị: bốn dòng không được thiếu
Phần trống lớn nhất trên tờ khai là nơi bạn trình bày. Cán bộ quen đọc theo bốn ý dưới đây; viết theo thứ tự này là đọc một lần hiểu ngay.
| Ý | Viết gì | Ví dụ tự soạn |
|---|---|---|
| 1. Thông tin đang ghi | Chép nguyên văn chỗ sai trên giấy tờ hộ tịch | Giấy khai sinh số… ghi ngày sinh: 15/7/2010 |
| 2. Đề nghị sửa thành | Ghi đúng nội dung muốn sửa | Đề nghị cải chính thành: 15/6/2010 |
| 3. Lý do sai | Nói ngắn sai ở khâu nào | Khi đăng ký khai sinh ghi nhầm tháng so với giấy chứng sinh |
| 4. Căn cứ | Liệt kê giấy tờ chứng minh cái đúng | Giấy chứng sinh do bệnh viện… cấp ngày… |
Viết đúng bốn ý thì câu trình bày thường chỉ ba bốn dòng. Không kể chuyện vì sao cần sửa gấp, không viết rằng các giấy tờ khác đều ghi khác nên cần sửa cho đồng bộ; câu đó chính là lý do bị từ chối, như mục dưới đây giải thích.
Ở dòng thứ nhất, chép nguyên văn cả số giấy khai sinh, quyển số, ngày đăng ký và nơi đăng ký như in trên giấy, kể cả tên đơn vị hành chính cũ. Theo hướng dẫn hiện hành, địa danh trên giấy tờ hộ tịch ghi theo thời điểm đăng ký, nên tên xã cũ trên giấy là đúng, không phải chỗ sai cần cải chính. Nhiều người khoanh nhầm chỗ này thành một mục đề nghị sửa, làm hồ sơ rối thêm. Nếu có nhiều chỗ sai trên cùng một giấy, mỗi chỗ viết một khối bốn ý riêng, đánh số thứ tự, đừng gộp vào một câu dài.
Khi nào cải chính không được chấp nhận
Hướng dẫn hiện hành nói rõ: không cải chính nội dung trên giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ nhằm hợp thức hoá thông tin trên hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác. Nghĩa là nếu giấy khai sinh ghi đúng theo giấy chứng sinh, nhưng học bạ, bằng cấp, sổ bảo hiểm xã hội lại ghi khác, thì không thể xin sửa giấy khai sinh cho giống các giấy kia. Hướng đúng là sửa các giấy tờ kia theo giấy khai sinh.
Chị Ngọc là ví dụ hay gặp. Giấy khai sinh của chị ghi năm sinh 1990, nhưng hồ sơ đi làm, sổ bảo hiểm ghi 1989 vì hồi nhỏ gia đình khai sai khi xin học. Chị muốn sửa giấy khai sinh thành 1989 cho đỡ phải đi sửa nhiều chỗ. Hồ sơ như vậy sẽ không được chấp nhận vì giấy khai sinh không sai. Chị cần làm đơn trình bày với từng nơi đang giữ giấy tờ ghi lệch để điều chỉnh theo giấy khai sinh.
Ngược lại, nếu giấy khai sinh của chị ghi 1990 trong khi giấy chứng sinh gốc ghi 1989, tức sai ngay lúc đăng ký, thì đó là sai sót khi đăng ký hộ tịch, có căn cứ để cải chính. Phân biệt hai tình huống này trước khi đi nộp sẽ tiết kiệm cho bạn một chuyến vô ích.
Nếu không chắc mình thuộc trường hợp nào, mang đủ giấy tờ đến hỏi cán bộ tư pháp - hộ tịch trước khi viết tờ khai. Câu nên hỏi: "Giấy khai sinh của em ghi thế này, giấy chứng sinh gốc ghi thế kia, vậy là cải chính được hay em phải sửa giấy tờ khác ạ?"
Thay đổi họ tên cho con dưới 18 tuổi: ai phải đồng ý trong tờ khai
Theo Nghị định 123 năm 2015, thay đổi họ, chữ đệm, tên cho người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cha, mẹ người đó và được thể hiện rõ trong tờ khai; người từ đủ 9 tuổi trở lên thì còn phải có sự đồng ý của chính người đó. Cách thể hiện trong tờ khai:
- Phần ý kiến của cha: một câu đồng ý cho con đổi từ tên cũ sang tên mới, ký và ghi rõ họ tên.
- Phần ý kiến của mẹ: tương tự, ký và ghi rõ họ tên. Cha mẹ ở xa nhau thì mỗi người ký ở nơi mình, tờ khai gửi qua lại hoặc làm văn bản đồng ý riêng theo hướng dẫn nơi nộp.
- Phần ý kiến của con từ đủ 9 tuổi: con tự viết một câu ngắn, ví dụ "Con đồng ý đổi tên thành…", và ký tên. Đừng viết hộ con.
- Lý do thay đổi: ghi ngắn, đúng căn cứ mà pháp luật dân sự cho phép, ví dụ theo yêu cầu của người có tên mà việc sử dụng tên đó gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, danh dự, quyền lợi hợp pháp.
Nếu cha mẹ không thống nhất được, hồ sơ không đủ điều kiện. Không ai trong hai người tự ký thay người kia.
Lý do đổi họ, đổi tên: chọn đúng căn cứ để ghi
Với việc thay đổi, ô lý do không được viết theo cảm nhận như "tên xấu", "không hợp". Bộ luật Dân sự 2015 liệt kê các trường hợp được yêu cầu thay đổi họ, thay đổi tên; ghi lý do bám vào một trường hợp cụ thể thì cán bộ mới có căn cứ giải quyết. Một số trường hợp hay gặp:
| Việc | Trường hợp luật cho phép (tóm tắt) | Cách ghi lý do (mẫu tự soạn) |
|---|---|---|
| Đổi họ | Đổi họ của con từ họ cha sang họ mẹ hoặc ngược lại | Đề nghị đổi họ của con từ họ cha sang họ mẹ theo thoả thuận của cha mẹ |
| Đổi họ | Đổi họ của con khi cha, mẹ đổi họ | Mẹ đã được đổi họ theo trích lục số…, đề nghị đổi họ cho con theo họ mới của mẹ |
| Đổi họ | Xác định cha, mẹ cho con, đổi họ theo yêu cầu | Đã đăng ký nhận cha con theo trích lục số…, đề nghị đổi họ của con theo họ cha |
| Đổi tên | Việc sử dụng tên gây nhầm lẫn, ảnh hưởng tình cảm gia đình, danh dự, quyền lợi hợp pháp | Tên hiện tại trùng hoàn toàn với tên của… trong gia đình, gây nhầm lẫn trong sinh hoạt và giấy tờ |
| Đổi tên | Người bị lưu lạc tìm ra nguồn gốc huyết thống | Đề nghị đổi lại tên theo tên do cha mẹ đẻ đặt |
Theo Bộ luật Dân sự 2015, việc thay đổi họ, tên cho người từ đủ chín tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó, và việc thay đổi không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự đã xác lập theo họ, tên cũ. Nghĩa là các hợp đồng, tài khoản, giấy tờ cũ vẫn có giá trị; bạn chỉ cần mang trích lục thay đổi đi cập nhật.
Nếu lý do của bạn không khớp trường hợp nào trong luật, hỏi cán bộ tư pháp - hộ tịch trước khi viết tờ khai, đừng cố diễn đạt cho "giống" một trường hợp.
Nộp và nhận kết quả: những bước còn lại
Sau khi viết xong phần nội dung đề nghị và ý kiến đồng ý, các bước còn lại khá ngắn:
- Điền phần thông tin người yêu cầu ở đầu tờ khai: họ tên, giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú, quan hệ với người được cải chính.
- Chụp lại tờ khai và các giấy tờ làm căn cứ.
- Nộp tại Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú, trực tiếp, qua bưu chính hoặc trực tuyến; hồ sơ có yếu tố nước ngoài thì hỏi nơi nộp trước.
- Theo Luật Hộ tịch 2014, trong 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ giấy tờ, nếu thấy có cơ sở, công chức hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch; cần xác minh thì kéo dài thêm không quá 03 ngày làm việc.
- Khi nhận kết quả, bạn cùng công chức hộ tịch ký vào Sổ hộ tịch và nhận trích lục; nếu liên quan đến giấy khai sinh, nội dung sửa được ghi vào giấy khai sinh.
- Mang trích lục cải chính đi điều chỉnh các giấy tờ khác: căn cước, hồ sơ học tập, sổ bảo hiểm.
Nếu cải chính ở nơi khác với nơi đăng ký trước đây, cơ quan giải quyết sẽ thông báo cho nơi cũ để ghi vào sổ; bạn không phải tự đi báo.
Câu hỏi thường gặp
Cải chính và thay đổi hộ tịch khác nhau thế nào?
Cải chính là sửa thông tin bị ghi sai khi đăng ký, do lỗi của cán bộ hoặc người đi khai. Thay đổi là đổi họ tên theo căn cứ pháp luật dân sự hoặc đổi thông tin cha mẹ sau khi nhận con nuôi, không có ai ghi sai.
Giấy tờ khác ghi lệch giấy khai sinh thì có cải chính giấy khai sinh được không?
Không. Hướng dẫn hiện hành không cho cải chính giấy tờ hộ tịch đã cấp hợp lệ nhằm hợp thức hoá thông tin trên các giấy tờ khác. Bạn cần điều chỉnh các giấy tờ đó theo giấy khai sinh.
Đổi tên cho con 10 tuổi cần những ai đồng ý?
Cần sự đồng ý của cả cha và mẹ, thể hiện rõ trong tờ khai. Vì con đã đủ 9 tuổi nên tờ khai còn phải có sự đồng ý của chính con, con tự viết và ký.
Cải chính hộ tịch mất bao lâu?
Theo Luật Hộ tịch 2014, trong 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ giấy tờ, nếu thấy có cơ sở thì công chức hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch. Trường hợp cần xác minh thì thêm không quá 03 ngày làm việc.
Phần lý do trong tờ khai cải chính nên viết dài không?
Không nên. Chỉ cần nói ngắn sai ở khâu nào và kèm giấy tờ chứng minh cái đúng. Kể dài về hoàn cảnh hay sự bất tiện không thay được căn cứ, mà còn dễ làm lộ ý định hợp thức hoá.
Sau khi cải chính có phải làm lại căn cước không?
Nếu thông tin được sửa nằm trên căn cước như họ tên, ngày sinh thì cần làm thủ tục với cơ quan quản lý căn cước để cập nhật. Mang trích lục cải chính theo, hỏi nơi làm căn cước về cách thực hiện hiện hành.