Thẻ căn cước cho người từ 14 tuổi bắt buộc thu ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt, nên con cái không làm thay được. Nhưng Luật Căn cước 2023 cho phép cơ quan quản lý căn cước làm thủ tục tại chỗ ở của công dân khi cần thiết: người con ra công an xã nơi cha mẹ cư trú, trình bày tình trạng và đề nghị cán bộ đến nhà.
Trước khi đề nghị, kiểm xem có cần thu lại sinh trắc học không. Thẻ bị mất, hư hỏng, hoặc muốn đổi vì địa chỉ thay đổi do sắp xếp đơn vị hành chính thì có thể làm trực tuyến bằng dữ liệu đã thu lần gần nhất, cha mẹ không phải đi đâu. Bài này đi qua cả hai nhánh, từ lúc phân loại đến lúc cầm thẻ.
Phân loại trước: cha mẹ thuộc trường hợp nào
Bước đầu tiên là biết việc của cha mẹ thuộc loại nào, vì ba loại có ba đường đi khác nhau.
| Trường hợp | Có cần thu lại ảnh, vân tay? | Đường đi | Người con làm gì |
|---|---|---|---|
| Thẻ bị mất, hoặc hư hỏng không dùng được | Không, dùng dữ liệu lần gần nhất | Trực tuyến trên cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh quốc gia | Ngồi cùng cha mẹ thao tác, dùng tài khoản của cha mẹ |
| Đổi thẻ theo yêu cầu vì địa chỉ đổi tên do sắp xếp đơn vị hành chính | Không | Trực tuyến hoặc tại nơi làm thủ tục | Cân nhắc có cần đổi không; thẻ cũ còn hạn vẫn dùng được |
| Cấp lần đầu, đổi thẻ khi đến tuổi, thay đổi họ tên, ngày sinh, có sai sót trên thẻ | Có | Tại trụ sở, hoặc đề nghị làm tại chỗ ở | Ra công an xã đề nghị, chuẩn bị nhà để cán bộ thu nhận |
| Cha mẹ có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi | Có, kèm người đại diện hợp pháp hỗ trợ | Như trên | Mang giấy chứng minh tư cách đại diện |
Thời hạn cấp, cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước theo Luật Căn cước 2023 là 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Lệ phí theo quy định hiện hành; hỏi tại công an xã hoặc xem ở mục thủ tục trên cổng, vì có những trường hợp được miễn.
Các bước đề nghị làm căn cước tại nhà
Đây là nhánh khó nhất, khi cha mẹ phải được thu ảnh và vân tay mà không đi được. Thứ tự dưới đây giúp một lần ra xã là đủ.
- Ghi lại tình trạng của cha mẹ trong hai ba câu. Tuổi, bệnh, mức đi lại: nằm một chỗ, ngồi xe lăn nhưng không lên bậc được, vừa mổ. Nếu có giấy ra viện, đơn thuốc, mang theo để cán bộ hiểu nhanh, không phải để nộp.
- Ra công an xã, phường, đặc khu nơi cha mẹ cư trú. Mang căn cước của mình và thẻ cũ của cha mẹ nếu còn. Hỏi bộ phận làm căn cước, không cần lấy số hàng chờ nếu chỉ hỏi.
- Trình bày và đề nghị. “Bố em tám mươi hai tuổi, nằm liệt sau tai biến, thẻ căn cước đến hạn đổi. Em xin đề nghị công an làm thủ tục tại nhà cho bố, em cần làm gì thêm ạ?”.
- Hỏi rõ ba điều. Có cần làm đơn đề nghị không, mẫu nào; ngày giờ dự kiến cán bộ đến; cần chuẩn bị gì ở nhà. Ghi tên cán bộ tiếp và cách liên lạc lại.
- Chuẩn bị nhà theo phần dưới đây vào ngày hẹn, và có người lớn ở nhà suốt buổi.
- Khi cán bộ thu nhận xong, cha mẹ kiểm tra và ký vào phiếu thu nhận thông tin căn cước. Nếu cha mẹ không ký được, hỏi cán bộ cách xử lý ngay lúc đó.
- Nhận giấy hẹn trả thẻ. Hỏi có thể nhận qua bưu chính về nhà không; luật cho trả thẻ tại địa điểm khác theo yêu cầu, người nhận trả phí chuyển phát.
Nếu công an xã trả lời chưa bố trí được ngay, hỏi lại “khi nào thì có thể bố trí” và đề nghị ghi nhận yêu cầu, thay vì về nhà chờ không có mốc.
Chuẩn bị nhà cho buổi thu nhận
Cán bộ mang theo máy chụp ảnh, máy lấy vân tay, mống mắt. Họ cần một chỗ đủ sáng, có ổ điện và người được thu ngồi hoặc nằm yên được vài phút. Danh sách kiểm cho người con:
- Phòng có ánh sáng đều, phía sau cha mẹ là bức tường trơn màu sáng; nếu không có, chuẩn bị một tấm vải trắng căng sau lưng.
- Ổ điện gần chỗ cha mẹ ngồi, kèm một ổ cắm kéo dài.
- Cha mẹ mặc áo có cổ, tóc gọn, không đeo kính, không đội mũ. Lau tay sạch, khô để vân tay rõ; tay quá khô thì thoa chút kem trước một tiếng.
- Nếu cha mẹ nằm, đỡ ngồi tựa gối cao, đầu thẳng; hỏi cán bộ trước cách chụp cho người không ngồi dậy được.
- Thẻ cũ, giấy tờ có thông tin thay đổi (nếu đổi họ tên, ngày sinh), căn cước của người con.
- Một người ở bên cạnh để giữ tay, nhắc cha mẹ nhìn thẳng, mở mắt.
- Tắt ti vi, đóng cửa chuồng chó mèo, dọn lối đi từ cổng vào phòng.
Việc lấy vân tay với người già da mỏng, tay run có thể phải làm lại vài lần. Cứ để cán bộ làm theo nhịp, đừng nắm tay cha mẹ ép xuống máy.
Nhánh trực tuyến: cấp lại khi mất hoặc hỏng thẻ, ngồi cùng cha mẹ làm
Nếu thẻ của cha mẹ bị mất hoặc hư hỏng không dùng được, Luật Căn cước 2023 cho làm cấp lại trực tuyến trên cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh quốc gia, dùng ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt đã thu lần gần nhất. Cùng cách này áp dụng cho việc đổi thẻ theo yêu cầu khi thông tin trên thẻ thay đổi vì sắp xếp đơn vị hành chính.
Người con nên ngồi cạnh và thao tác trên điện thoại của cha mẹ, dùng tài khoản định danh của cha mẹ. Các bước tả chung (tên mục có thể khác theo phiên bản): đăng nhập, vào mục thủ tục về căn cước, chọn cấp lại hoặc cấp đổi, kiểm tra thông tin hệ thống điền sẵn, chọn nơi nhận thẻ, nộp lệ phí trực tuyến nếu có, gửi hồ sơ. Có bước xác thực bằng khuôn mặt thì cha mẹ phải tự nhìn vào camera.
Đừng dùng tài khoản của mình để khai thay, cũng đừng xin mật khẩu của cha mẹ rồi làm ở chỗ khác. Mã xác thực gửi về số điện thoại của cha mẹ, và việc ai đứng tên hồ sơ trên hệ thống phải là chính chủ. Làm xong, chụp màn hình mã hồ sơ, ghi vào sổ của cha mẹ.
Nếu cha mẹ chưa có tài khoản định danh mức đủ dùng, việc kích hoạt tài khoản lại là một thủ tục khác, thường phải ra công an xã. Khi đó, gộp luôn: ra xã một lần, vừa hỏi kích hoạt tài khoản vừa đề nghị làm căn cước tại nhà.
Lỗi hay gặp khiến phải làm lại
Những chỗ người con hay vấp khi lo căn cước cho cha mẹ già:
- Đưa cha mẹ đang yếu ra trụ sở xếp hàng, chưa từng hỏi khả năng làm tại chỗ ở.
- Làm trực tuyến mà chọn sai thủ tục: chọn cấp đổi trong khi thẻ bị mất, hoặc ngược lại.
- Ảnh thu tại nhà bị loá đèn, tối, nền lẫn đồ đạc, phải chụp lại.
- Ghi số điện thoại của con vào hồ sơ của cha mẹ, sau này mã xác thực về máy con, gây rối khi cha mẹ tự dùng.
- Không hỏi cách nhận thẻ, đến hẹn lại phải đưa cha mẹ ra lấy, trong khi có thể nhận qua bưu chính.
- Vội đổi thẻ còn hạn chỉ vì địa chỉ in trên thẻ là tên xã, huyện cũ. Đổi theo yêu cầu là quyền, không phải bắt buộc; thẻ còn hạn vẫn có giá trị sử dụng.
Mỗi lần xong một việc, ghi lại vào một tờ giấy để trong túi giấy tờ của cha mẹ: ngày làm, loại thủ tục, mã hồ sơ, ngày hẹn. Người con khác vào thay việc sẽ không phải hỏi lại từ đầu.
Việc làm trước, việc làm sau khi có thẻ mới
Thẻ căn cước mới kéo theo vài việc nhỏ. Làm theo thứ tự này để cha mẹ không bị kẹt ở chỗ khác chỉ vì giấy tờ chưa khớp.
| Thời điểm | Việc | Vì sao |
|---|---|---|
| Trước khi đề nghị | Kiểm số điện thoại đăng ký tài khoản định danh của cha mẹ còn dùng không | Mã xác thực, thông báo hẹn trả đều về số này |
| Trước khi đề nghị | Hỏi anh chị em xem ai ở nhà được vào ngày cán bộ đến | Buổi thu nhận cần một người lớn bên cạnh suốt |
| Ngày thu nhận | Giữ lại giấy hẹn trả thẻ, chụp một bản gửi nhóm gia đình | Người khác đi nhận thay hoặc tra cứu được |
| Khi có thẻ | Đối chiếu họ tên, ngày sinh, nơi cư trú in trên thẻ | Sai sót thì đề nghị cấp đổi ngay, càng để lâu càng vướng |
| Sau khi có thẻ | Báo nơi chi trả lương hưu, ngân hàng, cơ sở khám bệnh nếu họ có lưu số thẻ cũ | Tránh lúc nhận tiền hay khám bệnh bị hỏi lại |
| Khi cấp đổi | Đưa lại thẻ cũ cho cán bộ | Cơ quan quản lý căn cước thu lại thẻ cũ khi cấp đổi; cán bộ chưa thu thì hỏi lại cách nộp |
Phần báo ngân hàng, bảo hiểm y tế về thông tin mới là chuyện của từng nơi; nhiều nơi tự cập nhật qua kết nối dữ liệu dân cư. Cứ hỏi trước khi đưa cha mẹ đi.
Tình huống giả định: anh Tuấn và mẹ nằm liệt sau tai biến
Mẹ anh Tuấn 74 tuổi, nằm liệt một bên sau tai biến, thẻ căn cước gắn chíp vẫn còn hạn nhưng ngân hàng báo ảnh trên thẻ không khớp khi xác thực, cần bổ sung. Anh Tuấn ra công an phường, được hướng dẫn rằng đây là trường hợp cần thu lại ảnh khuôn mặt, và mẹ anh không đi được.
Anh nói rõ tình trạng, xin làm tại chỗ ở. Cán bộ hẹn chiều thứ năm. Anh dọn phòng khách, căng tấm ga trắng sau đầu giường, đỡ mẹ ngồi tựa gối. Buổi thu nhận mất khoảng hai mươi phút, phần lâu nhất là vân tay vì tay mẹ yếu. Mẹ ký không được tên đầy đủ; cán bộ hướng dẫn cách xử lý trong phiếu.
Anh chọn nhận thẻ qua bưu chính và trả phí chuyển phát. Việc anh làm đúng nhất là ngay từ đầu không đưa mẹ ra phường, và hỏi trước tất cả những thứ cần chuẩn bị, nên buổi chiều thứ năm không phải hẹn lại.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ nằm liệt giường có bắt buộc phải làm căn cước không?
Thẻ căn cước cấp cho công dân từ 14 tuổi, và người đã có thẻ thì đổi khi đến tuổi theo quy định. Nếu cha mẹ ít giao dịch, gia đình vẫn nên giữ thẻ còn hạn vì nhiều việc như nhận lương hưu, khám chữa bệnh, giao dịch ngân hàng đều cần.
Đề nghị làm căn cước tại nhà có phải trả thêm tiền không?
Luật nêu việc làm tại chỗ ở trong trường hợp cần thiết, không ghi khoản thu riêng cho việc đến nhà. Lệ phí cấp thẻ theo quy định hiện hành. Nếu được yêu cầu nộp khoản nào, hỏi rõ tên khoản và xin biên lai.
Con cái có ký thay cha mẹ vào phiếu thu nhận được không?
Phiếu thu nhận do người cần cấp thẻ kiểm tra và ký. Nếu cha mẹ không ký được vì bệnh, cán bộ sẽ hướng dẫn cách xử lý. Với người có khó khăn trong nhận thức, người đại diện hợp pháp hỗ trợ làm thủ tục.
Mất thẻ căn cước của cha mẹ thì có cần đưa cha mẹ ra công an không?
Không nhất thiết. Cấp lại khi mất thẻ làm được trực tuyến trên cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh quốc gia, dùng sinh trắc đã thu lần gần nhất. Người con ngồi cùng cha mẹ thao tác bằng tài khoản của cha mẹ.
Bao lâu thì có thẻ sau khi cán bộ đến nhà thu nhận?
Luật Căn cước 2023 quy định thời hạn cấp, cấp đổi, cấp lại là 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ. Ngày cụ thể ghi trên giấy hẹn; nhận qua bưu chính thì cộng thêm thời gian chuyển.
Ở tỉnh khác có thể đề nghị công an nơi cha mẹ sống làm thay được không?
Người con ở xa có thể gọi hỏi công an xã nơi cha mẹ cư trú, hoặc nhờ một người thân gần nhà ra đề nghị. Ngày cán bộ đến thu nhận thì cần có người lớn ở nhà cùng cha mẹ.