Ông bà, người thân thích khác đi đăng ký khai sinh cho cháu khi cha mẹ không thể đi thì không cần văn bản uỷ quyền của cha mẹ. Điều kiện là phải thống nhất với cha mẹ cháu về các nội dung khai sinh: họ tên, ngày sinh, nơi sinh, quê quán, dân tộc, quốc tịch.
Phần khó không nằm ở giấy tờ mà ở chỗ ông bà ra quầy với thông tin của người khác. Bài này đưa ra danh sách những điều phải chốt với bố mẹ bé trước khi đi, gói giấy tờ cần cầm, các bước ở quầy và những việc tiếp theo mà ông bà làm được hoặc phải để bố mẹ làm.
Khi nào ông bà đi thay, và nộp ở xã nào
Luật Hộ tịch 2014 giao trách nhiệm đăng ký khai sinh trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh cho cha hoặc mẹ. Khi cha mẹ không thể đi, ông hoặc bà hoặc người thân thích khác có trách nhiệm đăng ký thay. Các tình huống quen thuộc: mẹ còn nằm viện, bố đi làm xa chưa về kịp, cả hai đang đi lao động ở nơi khác và gửi con cho ông bà.
Nơi nộp là Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ, không phải nơi ông bà ở, trừ khi ông bà ở cùng xã. Đây là chỗ hay nhầm nhất: bà ngoại ở quê, bố mẹ bé thường trú ở thành phố, bà mang giấy ra xã nhà mình thì bị hướng dẫn về đúng nơi.
Ông bà nên hiểu mình đi với tư cách gì: không phải người được uỷ quyền, mà là người thân thích mà luật giao trách nhiệm khi cha mẹ không đi được. Vì vậy không ai đòi giấy uỷ quyền, nhưng cán bộ có thể hỏi vì sao bố mẹ không đi, và bố mẹ có biết nội dung khai hay không. Trả lời thật, ngắn: mẹ đang nằm viện, bố đang đi làm ở tỉnh khác.
Nếu bố mẹ bé ở xa nhưng làm được trên mạng, họ có thể tự nộp trực tuyến, ông bà chỉ giúp chụp giấy tờ gửi lên. Cân nhắc đường nào ít đi lại hơn. Đường ông bà ra quầy hợp khi bố mẹ không quen thao tác trực tuyến hoặc giấy chứng sinh bản gốc đang ở chỗ ông bà.
Danh sách phải chốt với bố mẹ bé trước khi đi
Thông tư 04/2020/TT-BTP nói rõ ông bà không cần giấy uỷ quyền nhưng phải thống nhất nội dung khai sinh với cha mẹ. Gọi điện hoặc nhắn tin, và giữ lại tin nhắn. Những mục phải chốt:
- Họ, chữ đệm và tên của bé, viết đúng dấu từng chữ. Gửi bằng tin nhắn chữ, không nói miệng: “Ngọc” và “Ngộc”, “Thủy” và “Thuỷ” là chỗ hay sai.
- Giới tính, ngày tháng năm sinh, nơi sinh theo đúng giấy chứng sinh.
- Quê quán của bé theo cha hay theo mẹ, theo thoả thuận của cha mẹ; ghi cụ thể đến xã, tỉnh theo tên hiện tại.
- Dân tộc và quốc tịch, nhất là khi cha mẹ khác dân tộc.
- Thông tin của cha mẹ: họ tên, năm sinh, dân tộc, quốc tịch, nơi cư trú. Có số định danh của cha mẹ thì tốt.
- Cha mẹ đã đăng ký kết hôn chưa; nếu chưa, việc ghi phần thông tin cha có thể phải làm kèm thủ tục nhận cha con, mà việc này không uỷ quyền được.
- Lấy mấy bản sao trích lục và có làm luôn các thủ tục liên thông khác hay không.
Mẫu tin nhắn bố mẹ bé gửi cho ông bà: “Mẹ đi khai sinh cho bé giúp con. Tên: Nguyễn Gia Bảo. Nam. Sinh 03/11/2026 tại bệnh viện ghi trên giấy chứng sinh. Quê quán theo bố: xã …, tỉnh …. Dân tộc Kinh. Con và anh đã đăng ký kết hôn. Lấy hai bản sao.” Ông bà đưa luôn tin nhắn này cho cán bộ đọc khi cần.
Túi giấy tờ ông bà cầm theo
Thành phần hồ sơ khai sinh chi tiết theo quy định hiện hành; dưới đây là những thứ ông bà cần có trong tay để làm thay suôn sẻ.
| Giấy | Lấy ở đâu | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giấy chứng sinh bản gốc | Cơ sở y tế nơi bé sinh, thường bố mẹ đang giữ | Không có thì theo luật nộp văn bản người làm chứng hoặc giấy cam đoan về việc sinh |
| Giấy tờ tuỳ thân của ông bà | Thẻ căn cước của người đi | Người đi đăng ký phải xuất trình |
| Giấy tờ cho thấy quan hệ với bố mẹ bé | Giấy khai sinh của bố hoặc mẹ bé có tên ông bà | Mang theo phòng khi cán bộ không tra được trên hệ thống |
| Thông tin, giấy tờ của bố mẹ bé | Bản chụp căn cước, giấy chứng nhận kết hôn | Mang bản chụp kèm bản chính nếu xin được; nộp bản chụp kèm bản chính thì cán bộ đối chiếu, không bắt nộp bản sao |
| Tin nhắn thống nhất nội dung | Điện thoại của ông bà | Đưa cán bộ xem khi hỏi “bố mẹ cháu có đồng ý không” |
Tờ khai đăng ký khai sinh có ở quầy; người đi khai là ông hoặc bà sẽ ký tên với tư cách người yêu cầu.
Các bước ở quầy
Một buổi sáng là đủ nếu giấy tờ đúng. Thứ tự:
- Lấy số thứ tự, chọn lĩnh vực hộ tịch. Nếu không rõ quầy nào, hỏi nhân viên hướng dẫn một câu ngắn: “Bà đi khai sinh cho cháu ngoại thì ngồi chờ quầy nào?”.
- Ở quầy, đưa giấy chứng sinh, căn cước của mình, nói rõ quan hệ: “Bà là bà ngoại, mẹ cháu đang nằm viện.”
- Nhận tờ khai, điền theo tin nhắn đã chốt. Mắt kém thì nhờ cán bộ hướng dẫn từng ô; đừng nhờ người lạ ngồi cạnh viết hộ.
- Cán bộ kiểm tra, có thể hỏi lại từng thông tin. Trả lời theo tin nhắn, không đoán.
- Nếu đủ, công chức tư pháp - hộ tịch ghi vào sổ hộ tịch ngay; ông bà cùng công chức ký tên vào sổ. Đọc kỹ dòng tên bé trước khi ký.
- Nhận giấy khai sinh và bản sao. Chụp ngay một tấm gửi bố mẹ bé để kiểm tra lại một lượt nữa.
Luật Hộ tịch 2014 quy định công chức ghi vào sổ ngay sau khi nhận đủ giấy tờ và thấy thông tin đầy đủ, phù hợp; nhiều nơi trả trong ngày. Nếu được hẹn, hỏi ngày hẹn và ai được nhận thay.
Việc tiếp theo: ông bà làm được gì, việc gì để bố mẹ bé
Khai sinh xong là đến các việc liên quan. Không phải việc nào ông bà cũng đứng tên được.
| Việc | Ai làm | Ông bà có làm thay được? |
|---|---|---|
| Đăng ký thường trú cho bé | Cha hoặc mẹ hoặc chủ hộ hoặc người giám hộ, trong tối đa 60 ngày kể từ ngày bé được khai sinh | Được nếu ông bà là chủ hộ nơi bé đăng ký |
| Thẻ căn cước cho bé dưới 6 tuổi (nếu gia đình muốn làm) | Người đại diện hợp pháp, làm qua cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh quốc gia | Thường là không, vì người đại diện hợp pháp của bé là cha mẹ |
| Thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ | Theo quy định hiện hành, thường làm liên thông hoặc tại nơi tiếp nhận | Hỏi tại quầy cùng buổi |
| Sửa sai trên giấy khai sinh | Người yêu cầu cải chính hoặc người được uỷ quyền | Được nếu có văn bản uỷ quyền của cha mẹ; ông bà nội ngoại là người thân gần nên không phải chứng thực |
Câu nên hỏi trước khi rời quầy: “Đăng ký thường trú cho cháu thì làm ở đâu, bà làm luôn được không, hay bố mẹ cháu phải tự làm?”. Hỏi một lần, đỡ một chuyến.
Lỗi hay gặp khi ông bà đi thay
Những lần ông bà phải về tay không, gần như đều rơi vào các chỗ sau:
- Mang giấy chứng sinh bản chụp, bản gốc vẫn nằm trong túi đồ của mẹ bé ở viện.
- Đến xã nơi ông bà ở trong khi bố mẹ bé cư trú ở xã khác.
- Nhớ tên cháu bằng miệng, đến lúc điền thì lưỡng lự giữa hai cách viết dấu.
- Không biết quê quán ghi theo bố hay theo mẹ, cũng không biết tên xã sau sắp xếp, ghi tên cũ.
- Bố mẹ chưa đăng ký kết hôn mà ông bà không biết, đến quầy mới vướng phần thông tin người cha.
- Ký vào sổ hộ tịch khi chưa đọc lại dòng tên bé.
- Nhận giấy khai sinh rồi cất luôn, không chụp gửi bố mẹ bé kiểm tra, mấy tháng sau mới thấy sai.
Một mẹo đơn giản: trước khi đi, đọc to từng dòng trong tin nhắn của bố mẹ bé qua điện thoại, để bố mẹ nghe lại và xác nhận. Ba phút đọc to đỡ được một thủ tục cải chính về sau.
Tình huống giả định: bà Mai đi khai sinh cho cháu ngoại
Con gái bà Mai sinh mổ, phải nằm viện thêm một tuần vì vết mổ nhiễm trùng. Con rể đi tàu xa, ba tuần nữa mới về. Bà Mai không muốn để quá lâu, nhưng bà sợ ra xã khai sai tên cháu.
Con gái nhắn cho bà đầy đủ tên bé, ngày sinh, quê quán theo bố, dân tộc, và chụp gửi giấy chứng nhận kết hôn. Con rể đưa giấy chứng sinh cho bà trước khi đi. Bà cầm thêm giấy khai sinh của con gái có tên bà. Ở quầy, bà đưa tin nhắn cho cán bộ đọc cùng. Cán bộ hỏi “chữ đệm là Gia hay Da”, bà chỉ vào tin nhắn.
Bà ký vào sổ hộ tịch, chụp giấy khai sinh gửi con gái, con gái xác nhận đúng. Bà hỏi thêm chuyện thường trú cho cháu; vì bé sẽ đăng ký thường trú theo nơi ở của bố mẹ, việc đó để con gái làm sau khi ra viện, trong hạn 60 ngày.
Nhìn lại, bà Mai làm đúng ba việc mà nhiều người bỏ qua: xin thông tin bằng chữ thay vì nghe qua điện thoại, cầm giấy chứng sinh bản gốc từ tay con rể trước khi anh đi, và hỏi luôn việc tiếp theo ngay tại quầy. Nếu bà đi mà thiếu một trong ba thứ đó, rất có thể bà phải quay lại lần hai, trong lúc vẫn phải chạy lên viện chăm con gái và đứa cháu mới sinh.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà đi khai sinh cho cháu có cần giấy uỷ quyền của bố mẹ không?
Không. Thông tư 04/2020/TT-BTP quy định ông, bà, người thân thích khác đi khai sinh cho trẻ không phải có văn bản uỷ quyền của cha mẹ, nhưng phải thống nhất với cha mẹ về các nội dung khai sinh.
Ông bà ở tỉnh khác có nộp khai sinh cho cháu ở xã mình được không?
Thẩm quyền đăng ký khai sinh là Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ. Nếu ông bà ở xã khác, phải đến xã nơi bố hoặc mẹ bé cư trú, hoặc để bố mẹ nộp trực tuyến.
Cô, dì, chú, bác đi khai sinh cho cháu được không?
Luật Hộ tịch 2014 cho người thân thích khác đăng ký khai sinh khi cha mẹ không thể đi. Cô, dì, chú, bác thuộc nhóm này. Điều kiện giống ông bà: thống nhất nội dung với cha mẹ bé và mang giấy tờ tuỳ thân.
Đến quầy mới phát hiện tên cháu bố mẹ chưa chốt thì làm sao?
Đừng tự quyết. Gọi điện ngay cho bố mẹ bé, xin họ nhắn bằng chữ, rồi mới điền tờ khai. Nếu không liên lạc được, xin phép về, hẹn hôm khác; quá trình sửa tên sau này phức tạp hơn nhiều.
Quá 60 ngày rồi ông bà đi khai sinh có bị phạt không?
Hạn 60 ngày là trách nhiệm của cha mẹ theo luật. Khai sinh sau hạn vẫn làm được; có xử lý hay không theo quy định hiện hành. Nên đi sớm, và hỏi tại quầy nếu đã trễ.
Ông bà có ký vào sổ hộ tịch thay bố mẹ không?
Người đi đăng ký khai sinh cùng công chức tư pháp - hộ tịch ký vào sổ hộ tịch. Ông bà đi thì ông bà ký, với tư cách người đi đăng ký. Đọc lại tên bé và ngày sinh trước khi ký.